Boşnak Medya
İzmir Boşnaklarını Tanıyalım ( Merkez ve İlçeler Köylerde Yaşayan Tüm Boşnaklar ))
02 Ağustos 2023
İZMİRLİ BOŞNAKLAR
HAZIRLAYAN: Şevket KOÇ-TARİHÇİ VE EĞİTİMCİ
Türkiye’nin 3.büyük şehri,Ege’nin incisi İzmir şehri,bağrında Balkan Göçmenleri ve Levantenleri barındıran şehirdir.Balkan insanının ve özellikle tahmini 250 bin Boşnakın getirdiği sıcaklık şehri size sarıyor.
İzmir nüfusu 2025 yılına göre 4.508.219. 31 ilçesi olan bu güzel şehrin 11.891 km2’dir. Yüzölçümü bakımından ülkenin yirmi üçüncü büyük ilidir. Etrafı Aydın, Balıkesir, Manisa illeri ve Ege Denizi ve Ege Adaları ile çevrilidir.
İzmir’in %80’i Türktür. Türk nüfusunu oluşturan gruplar Yörükler, Balkan Türkleri, Yerli Türkler, Çepniler Alevi) ve diğer illerden göçler ile gelen Türk nüfusudur. %15’i ise Boşnak, Arnavut, Çerkes, Gürcü %5 kadar da Kürt’tür.
Boşnakların İzmir’e Yerleşme Süreci
Boşnakların İzmir’e göçleri Berlin Kongresi ile başlayıp 1967 yılına kadar sürer.Hatta Zeytinalana 1970’lerde bile göçler olmuştur..Bazıları Halep üzerinden gelip yerleşmiş,kimi Sivas yöresinden kimi de Ankara ve Eskişehir yöresinden gelip İzmirin Boşnak popülasyonu içinde olmayı tercih etmiştir.Bazıları da Konya’ya yerleştirildikten sonra İzmire gelmiştir.
İzmir’in Bornova ilçesine bağlı Altındağ ve Çamdibi, Buca, Urla, Ödemiş, Karşıyaka ve Kemalpaşa ilçeleri Boşnakların ağırlıklı olarak yaşadıkları yerlerdendir. Bunun yanında Buca,Menemen, Mordoğan, Konak, Karaburun, Çeşme, Alaçatı, Zeytinalan, Biçeralanı, Nohutalanı gibi yerlerde de Boşnaklar yaşamaktadır.
Bosna Hersek, Karadağ, Sancak, Makedonya, Nikşiç ve Kosova yöresinden gelen Boşnaklar İzmir’in çeşitli ilçe ve semtlerine yerleşmiştir.İzmire yerleşen Boşnak sayısı hakkında sağlıklı bilgi yoktur.Ancak sınırlı sayıda kayıtlar ve belgeler doğrultusunda hareket edebiliriz.
İzmir’e Boşnak iskanı ile ilgili en eski bilgi olarak ulaşabildiğimiz Ankara Sincanın Dutluk Bölgesine yerleştirilen 65 hanelik Boşnakların 60 hanesinin bir süre sonra İzmir Kadifekale’ye yerleştirilmesidir.
İzmir’e Boşnak iskanı ile ilgili en eski bilgilere baktığımızda Aydın vilayeti İzmir sancağı Burunâbâd (Bornova) nahiyesinde Bosna (Boşnak) göçmenleri yeni bir yerde iskân edilmiş, bu yeni teşkil olunan köye 26 Kasım 1883 tarihli irâde-i seniyye ile Boşnak köyü ismi verilmiş ve imam ile muhtar tayini kararlaştırılmıştır. 13 Mart 1886-22 Mart 1887 tarihleri arasında ise1.459 kişi ve 103 aile yerleştiğini görüyoruz..
Yine 1883’te İzmirde meydana gelen deprem sonrası muhtaç insanlara yapılan yardımlar ile ilgili bir belgede Karaburun’a bağlı “Boşnak”köyünde 48 Boşnak yardımdan faydalandı ibaresi ile burada 48 Boşnak nüfusun oldugunu görüyoruz.
Selanikten gemi ile 13 Mart 1889 ile 12 Mart 1900 tarihleri arasında İzmire yerleşen 161 kişinin kaydı vardır.Yine bir başka bilgide 13 Mart 1905-12 Mart 1906 arasında 434 Boşnakın yerleştiği bilgisine ulaşıyoruz.
1890 Yılında Çengiçzade Ali Haydar ve Sim Zade Fehim İbrahim’e yaptırılan araştırmada İzmir’de “Bir hayli Bosna Göçmeni ” vardı.
1901 yılında 52 haneden oluşan 260 kişilik Rumeli ve Bosna göçmeni iskân için İzmir’e sevkedilmişlerdir
Osmanlı kaynaklarında Aydın sancağına bağlı İzmir ‘de Yeni Boşnak köyünden bahsedilir.Bunun yanında Seferihisar İhsaniye köyü’nden bahsedilir.Seferihisar’a Ankara iklimine ayak uyduramayan Boşnaklardan bir kısmı yerleştirilir.Seferihisar’a yerleştirilen Boşnaklara 3.000 dönümlük arazi üzerinde ve 37.500 kuruş harcanarak 15 ev inşa edilmiştir.
İzmir Karşıyaka ‘ya gelen 45 müslüman Boşnak ailenin oluşturduğu Boşnak Köyü’nün 1909’dan sonra gelenlerle artması üzerine bir köy daha kurulur ve adı Yeni Boşnak Köyü olur.1913 ve 1921 yıllarına ait belgelerde Karşıyaka’da Boşnak isimli köyün varlığına rastlıyoruz
Karşıyaka’nın Boşnakları
Hemen belirtmek gerekir ki, Karşıyaka’nın en eski muhacirleri, Boşnaklardır. 1907 tarihli bir belgede, Karşıyaka’da Çiftlik isimli bir Boşnak köyünün mevcut olduğu, ama bu köyün zamanla büyüdüğü ve nüfusunun sığmadığı belirtiliyor, Boşnak-ı Cedid köyü (Yeni Boşnak Köyü. Şimdiki Yeni Bosna Mahallesi) ismiyle yeni bir köyün kurulmasının kamuya menfaat sağlayacağı İzmir valiliğinden (Aydın vilayeti) bildiriliyordu. Hatta bu köyün kurulmasında askeri bakımdan bir mahzurunun olup olmadığı da devrin Osmanlı İçişleri Bakanlığına sorulmuştu
İzmir'in gelişmiş ilçesi: Karşıyaka'nın adı nereden geliyor?
İzmire yerleşen bazı Boşnaklar buranın havasının Bosna ile uyumlu olmasından ötürü yerleştirildikleri soğuk iklimli Anadolu coğrafyasından buraya göçer.Bunlardan birisi de Zaim Hajrovic’in ailesidir.
1910 yılında Afyon’a yerleştirilen Zaim Hajrovic ve ailesi 1 yıl burada yaşar ancak gerek dedesinin vefat etmesi gerekse buradaki iklim şartlarının soğuk olması gibi etkenlerden ötürü ailesi ile beraber İzmir’e göç ederler.
Ege Bölgesine ve Türkiye’nin çeşitli yerlerine yerleşen Boşnaklar,burada da asayiş ve güvenlik konusunda tıpkı Balkanlarda olduğu gibi ellerinden geleni yapmışlardır. Örneğin 1914 tarihinde kayıklarla İzmir Karaburun’a gelen Rum eşkıyalar ile mücadele verip onları uzaklaştıran Boşnaklar olmuştur.
1923 yılında İzmire Bahr-i Cedid vapuru ile gelen 2.317 Boşnak Dahiliye Vekaletinin izniyle yerleştirildi. İzmire gelen bazı Boşnaklar da Buca’dakilerde olduğu gibi kendiliklerinden gelip yerleşmişlerdir. Bunların çok az bir kısmı elindeki muhacir sertifikası ile izinli olarak gelip yerleşmek için sevk edilenlerdi. Yine 1923’te İzmir merkezde 111,Karaburun’a 50,Ödemiş’e 77 Tire’ye 25 ve Foça’ya 315 Boşnak gelip yerleştirilmiştir.
1923 İzmir Kazası Nüfus İstatistiğinden elde ettiğimiz bilgilere göre Karşıyaka Boşnak Köyünde 95 erkek 74 kadın totalde 169 Boşnak vardı. Boşnak Hamidiye Köyünde ise 115 kadın 110 erkek totalde 225 Boşnak vardı.
1924 yılına geldiğimizde mübadele ile İzmir ve yöresine iskan edilmek istenen Boşnakların birtakım şartları kabul etmesi gerekiyordu. Bunlar da ağırlıklı olarak kendilerine verilecek olan devlet desteğini reddetmeleriyle olacaktı.1920’ler boyunca Yugoslavya Krallığı’ndan gelen önemli miktarda Boşnak ve Arnavut muhacir, Türkiye’de yerleşim talep etmişti.Ancak bunların tamamının “mübadeleye tabi” sayılıp sayılmayacağı hukuki olarak tartışmalıydı. Bununla ilgili olarak 20 Aralık 1924 tarihli ve İskan Müdürlüğü (272-0-0-11) belgesi vardır. Belge, bu grupların da mübadele kapsamında değerlendirildiğini ve İzmir’e dönüşlerinin maliyetini azaltmak için “iskan hakkından feragat” koşuluna bağlandığını ortaya koymaktadır. Bu durumda İzmir’e serbestçe dönebileceklerdi. Bu uygulama, Cumhuriyet’in erken döneminde devletin mali kısıtlarını ve iskan yükünü hafifletme çabasını yansıtır.
Boşnakların ağırlıklı olarak yaşadığı muhitler şunlardır:
Çamdibi,Güzelbahçe,Bornova,Altındağ,Çamdibi,Bayraklı,Ödemiş,Menemen,Urla,Buca,Karabağlar,Karşıyaka,Konak,Narlıdere,Çiçekli,Doğanlar,Gökdere,Naldöken,Kaynaklar,Kırıklar,Çeşme,Alaçatı,Dalyanköy,Ilıcalar,Paşalimanı,Şifne,Aliağa,Halilbeyli,ÇakmaklıKöyü,Zeytinalan,Nohutalan,Bergama,Seferihisar (1880’ler)gibi yerlerinde Boşnaklar yaşar. Bunun yanında Menderes Çakaltepe’de 1950 sonrası Sancaktan gelen Boşnaklar,Bornova Pancar Mahallesinde Visoko ve Sarajevodan 1880’lerde gelen Boşnaklar,Tire Yeni Mahal- lede 1920’lerden sonra gelen Boşnaklar vardır.
Ayrıca Menderes Görece’de 1878-1890 arası Mostar ve Travnik’ten gelen Boşnaklar,Menemen Kasımpaşa Mahallesi’nde Banja Luka’dan gelen Boşnaklar,Kemalpaşa Armutlu Mahallesinde Rozajeden gelen Boşnaklar,Bayındır İlçesinde Çamlıbel Mahallesinde Foça’dan gelen Boşnaklar,Torbalı Subaşı Mahallesinde Bijelopoljeden gelen Boşnaklar,Karaburun (1883 öncesi),Bergama Yukarı kırıklar mahallesinde Gorazde’den gelen Boşnaklar ki İzmirin en kuzeyindeki Boşnak köyüdür),Gerdeme Köyünde Mostar ve Bubuşkadan gelen Boşnaklar,Küçükçiğli ( Trebinje ve Lubinjeden gelenler),İzmir Kadifekale ( Ankara Sincandan 1880’ler 60 hane)
İZMİRDE YAŞAYAN BOŞNAK SÜLALELERİNDEN BAZILARI
Aliçkoviç,Alikoviç,Agić,Adrovic,Alihociç,Alagiç,Adilovic,Arıkovic,Agoviç,Avdiç,Bakoviç,Başiç,Baturovic,Balaban,Balijagic,Babajic,Blişkovac,Baboviç,Bibiç,Biriç,Borişiç,Bajriç,Bahor,Beganoviç,Begiç,Baliç,Boliç,Baboviç,Bekarovic,Belovocanin,Balijagiç,Başanoviç,Beşaroviç,Bubic,Bubovic,Beşiç,Behramovic,Banda,Brkovic,Brankovic,Çatoviç,Çoloviç,Çegoviç,Çosoviç,Çehriç,Çatiç,Çustoviç,Çengiç,Çerimagiç,Cukela,Comor,Cuheriç,Cur,Dizdareviç,Dervişagiç,Dinek,Delaliç,Dizdarovic,Drpljanin,Dziho,Dzekovic,Dzurdzovic,Dzurdzanbegoviç,Dulyeviç,Durokoviç,Durmişeviç,Dizdareviç,Drljevic,Erkoçeviç,Fakiç,Fazlagic,Fazlic,Fetahovic,Fetahiç,Gabohcic,Gabovic,Galijatovic,Grebo,Gacko,Gusiç,Gabohcić,Ganoviç,Gezovic,Grebo,Gosto,Goloş,Glavniç,Gujiç,Hot,Husoviç,Hadzic,Hasiç,Herovic,Hacıahmetoviç,Hasanbegoviç,Hacıismailoviç,Heroviç,Hajdarpaşiç,Hadzıjahoviç,Heldiç,Hadzıbuliç,Hajradinoviç,Hadzibuliç,Hanuşiç,Hot,Hotic,Hodzic,Hadzovic,Hrapovic,Hrustiç,Haviç,İsmailagic,İsmailovic,İbriktaroviç,Jahiç,Jelovac,Jakvovic,Jakupoviç,juklo,Juka,Kurbaş,Kabiloviç,Krajişnik,Karadan,Kresoşişiç,Kofrce,Koliç,Kajeviç,Kajevaç,Kajoviç,Kaliç,Kozar,Karic,Kapiç,Kolasinac,Kırçanin,Kurtoviç,Kucevic,Kijametoviç,Kırpo,Kurjenic,Koço,Kovaç,Kozar,Karişik,Krijestorac,Kukuljic,Kuç,Kuçin,Kebo,Krajina,Lazminiç,Landrovic,Ljateviç,Ljuca,Laleviç,Lukaçe,Ljuşkoviç,Ljepiç,Lutic,Laliç,Laloviç,Layiç,Laçiç,Mahiç,Martinoviç,Malakos,Mariç,Mekiç,Muşoviç,Mujanoviç,Memişeviç,Mariç,Mazgiç,Mahinic,Maksumic,Memic,Mehonjiç,Memoviç,Mitsanovic,Mucic,Muçin,Mujiç,Musliç,Mihiç,Mollamihiç,Mitsanovic,Nikiç,Oriciç,Paşiç,Pesiç,Pepiç,Pezic,Piric,Praskaviç,Pobriç,Porovic,Pırnat,Pirinç,Poljak,Pazarac,Pljavljan,Pijuk,Plijkoviç,Plemiç,Ramiç,Rapovic,Rahic,Redzic,Radonçiç,Resuloviç,Redzepagiç,Rustiç,Rovcanin,RızvanovicSaraçoviç,Şator,Şuta,Şabanovic,Spahiç,Smailagiç,Softiç,Selimoviç,Semizovic,Sadıkoviç,Şehoviç,Şrijelj,Şabanagiç,Şator,Şujak,Şantiç,Şakiç,Şariç,Şukalic,Talic,Tabakoviç,Tanoviç,Tırbona,Toskic,Tukur,Tutiç,Trbonja,Taloviç,Uçijak,Viçen,Voloder,Voljevica,Vineriç,Zuliciç,Zenan,Zvizdiç,Zuboviç,Zuloviç,Zaranin,Zuliç,Zubçeviç
Grebo (Baysak) sülalesi Ljubinje’den,Čatović (Kağıtçıoğlu), Resulović ve Šehović sülaleleri Trebinjeden Dördü de 1873-1878 yıllarında geldiklerinde önce Boşnak Köyü’ne (Küçük Çiğli) yerleştiler ve halen Küçük Çiğli ve Karşıyaka’da yaşıyorlar.
*Grebo (Baysak) sülalesinin bir kolu 1878’deki ilk gelişlerinden beri Turgutlu’dadır.
Bibiç Sülalesi ,Fetahovic Sülalesi -Bornova Altındağ Çamdibi ve Krijestorac sülalesi ise Bornova,Altındag ,Çamdibi ve Bucadadır.
Menderes Çakaltepe Mahallesinde 1953-1956 arası Novipazardan gelen Drljevic ve Şkrijelj gibi aileler de var.Urla Kuşçular Mahallesinde Paşiç ve Mujiç gibi aileler de var. Tire Işıklar Mahallesinde Doboj’dan gelen Hrustiç ve Delaliçler vardır.
Yukardaki liste elbette eksik olabilir ancak tespit ettiklerimiz var tabii ki ..Bir de kitabımızda yer alan İzmir’in birkaç yerindeki Boşnakları anlatan yazılarda o bölgede oturan Boşnak sülalelerinden bahsedil- miştir.
Karşıyaka Yenibosna köyü eski adıyla eski Boşnak-ı Cedid 1907’de kurulan ilk Boşnak köyüdür. 1923’te 169 kişi yaşamaktaydı.
Kaliç sülalesi meşhur bir sülale olup İzmirde (merkez ve merkeze yakın bölgelerde)yaklaşık 100 hane yaşar.Koço sülalesi de 100’den fazla hanedir.
İzmir'e gelen Boşnaklar genelde fakirdi. Şimdi sahip oldukları her şeyi çok büyük zorluklarla çekerek kazandılar.İlk gelen kuşak çoluk-çocuk , genç-yaşlı herkes gece gündüz çalışmış..Zaten o dönemdeki ilk kuşakların kaderi hep aynı olmuştur.
O dönemdeki Boşnaklar tarım,hayvancılık ve ticaretle uğraşmıştır.Çok sayıda kişi inşaat işlerinde çalıştılar. 3.Kuşak ise okudu. İzmirin yerleşik halkı,çalışmayı Boşnaklardan öğrendi. Ev düzenlerini Boşnaklardan öğrenmiştir. Avrupai yemekler,börek ve ızgarayı bizden öğrendiler. İzmir, Burhaniye ve Ayvalık’a yerleşen Boşnak muhacirleri hem iklimden hem de toprağın verimliliğinden dolayı zengin olmuşlardır.İzmir ve İstanbul gibi büyük şehirler, muhacirlere iş konusunda daha çok imkân sunuyordu. İş imkânları da muhacirlerin büyük şehirlere yerleşmesinin en büyük sebebiydi
İZMİRLİ TANINMIŞ BOŞNAKLARDAN BİRKAÇ İSİM
- Recep Güneş ( Güneş Sürücü Kursları Sahibi)
- Şenay Biçer ( Avukat-Bornova Meclis Üyeliği yaptı)
- Ahmet Kemal Baysak ( İlk Bosna Hersek Konsolosu)
- Faik ve Murat Nergiz( Nezirler İnşaat)
- Mustafa Nezir ( Eski Buca Belediye Başkan Yardımcısı )
- Suad Nezir ( Eski Buca Belediye Başkan Yardımcısı)
Terbay Grup İnşaat Firması, Kemal Baysak ve ortaklarının makine sanayi alanındaki çalışmalar Ege bölgesi ekonomisine büyük katkı sağlıyor
İzmir’deki Dinler Makine, Şenel Kalıp ve Makine Sanayii firmaları, Boşnakça ve diğer Balkan lisanlarını konuşabilen soydaşlarımızca işletilmeye devam ediyor.
İZMİR’DE YAŞAYAN BOŞNAKLARDA BOŞNAK KÜLTÜRÜ
Türkiye'de yaşayan Boşnakların genel itibariyle dil ve kültür konusunda eski özelliklerini yitirmeye başladıkları, gelen ilk kuşak hariç diğer kuşaklarda zamanla sönmeye ve bitmeye başladıkları malum. Özellikle 3.kuşak nesiller adeta asimile olmuş durumdadır.
Bunun yanında genel itibariyle en çok yemek ve düğün, kına gibi adetlerde bir değişiklik olmadığı belki bazı yerlerde yaşanılan coğrafyaya bağlı olarak etkileşim nedeniyle yaşanılan yerin etkisinin arttığı söylenebilir. Ancak İzmirli Boşnaklarda İstanbul, Karamürsel ve Bursa Boşnakları gibi diğer yerlerde yaşayan Boşnaklara nispeten daha bağlı olduğu söylenebilir.
Bunları anlatacak olursak mesela
- bugün, İzmir Çamdibi’nde ikâmet eden Boşnakların büyük bir çoğunluğu, bu dönemde buraya göç etmişlerdir.
- Dillerini birinci, ikinci hatta bazı ailelerde hâlâ üçüncü kuşakta muhafaza etmiş
- Boşnak ailelerin sayısı pek de az değildir.
- Göç hikâyeleri ve Bosna’dayken hangi sülaleye mensup oldukları bilgisine sahip olan Boşnakların bu yönleriyle, geçmişe ait hatıralarını taze tutma ve İzmir’in Çamdibi semtine taşıdıkları kültürel belleklerini yaşatma gayreti içerisinde olduklarını söyleyebiliriz.
İzmirde yaşayan Boşnaklarda Bosna’dan gelen ilk kuşak arasında, Boşnak olmayanlardan kız alınıp yine kız verilmediği, Ailelerin bu ilk göç döneminde, Boşnak gelin ya da Boşnak damat tercihi konusunda oldukça katı bir tavır sergiledikleri ve bu tavırlarını ikinci kuşak üzerinde de ısrarla sürdürdükleri söylenebilir. Bunda da hiç şüphesiz kendi kimliklerini muhafaza düşüncesinin etkili olduğunu diyebilirz. Günümüzde Boşnak olmayanlarla yapılan evliliklerde bir artış olduğu fakat gelin ve damadın Boşnak olması hâlâ bir tercih sebebi olarak görüldüğünü söyleyebiliriz.). İzmir kent yaşamına entegre olan Boşnak ailelerin, özellikle son dönemde gençlerin evlilik konusundaki tercihlerine daha ılımlı bir tavır gösterdikleri su götürmez bir gerçektir.
Boşnaklar 's Video on X
Boşnaklarda kız kaçırılması olayı özellikle kız tarafı için hoş olmayan bir durum olarak görülmektedir. Bu yüzden kız, Boşnak olmayan bir damat adayı konusunda ısrarcı olursa, aile bu durumu anlayışla karşılamaya çalışır ve damat adayının Boşnak olması konusunda direnmez.
Çamdibinde yaşayan Boşnaklarda, beşik kertmesi, akraba ve süt kardeşle evlenme şeklinde bir evlilik uygulaması yoktur.
Boşnaklar tek eşlilik hususunda çok hassasiyet göstermektedirler.Çünkü Boşnak kültüründe bu tip uygulamalara rastlanmaz.
Evlilik yaşına geldiği halde evlenemeyen gençlerin kısmetinin açılması için bir ağzı dualıya gidilip kişinin yıldıznâmesine baktırılması, Boşnaklarda sıkça karşılaşılan bir durumdur.
Evlilik çağına gelmiş Boşnak erkekleri için annenin, teyzenin ya da yakın akrabanın çevreden namuslu, dürüst, hünerli ve saygılı bir gelin adayını araması ve bu adayı damat adayı ile tanıştırması, görücü usulü evliliğe güzel bir örnek teşkil etmektedir.
Boşnaklar, kızlarını verecekleri damat adayının soyuna, kimlerden olduğuna çok dikkat etmektedir. Zira ailesi iyi olan gencin, kendisinin kötü olması düşünülemezdi. Bugün için görücü usulü evlilik Boşnaklar arasında çok yaygın olmasa da, hâlâ bazı ailelerin bu geleneği sürdürdüğü bilinmektedir. Eskiden, gençler anne ve babalarına evlenme isteklerini söyleyemezken, günümüzde, gençler daha çok kendi aralarında anlaşıp bu durumu aileleriyle paylaşarak onların da onayını almak suretiyle evlilik kurumuna ilk adımlarını atmış olurlar.
- Boşnaklar kız istemek için genellikle Perşembe gününü tercih etmektedir.
- Kızın ailesinin belirlediği güne sadık kalınarak, erkek tarafı kızı istemeye gider.
- Erkek tarafı, babaanne, dede, anne, baba, amcalar, halalar, varsa kardeşlerle birlikte çiçek ve çikolata alarak kız evine gider.
- Kız tarafının, oğlan tarafından gelecek kişi sayısını öğrenmek istemesinin sebebi, her misafir için hediye bohçası hazırlayacak olmasıdır. Bu bohçada genellikle gömlek, havlu, atlet vb. hediyeler bulunmaktadır. Kız istendikten sonra misafirler yolcu edilirken bohçalar verilir.
- Günümüzde bu âdet, kızın istendiği geceden sonraki günlerde kızın kayınbabası ve kaynanasını ziyarete, “el öpmeye” gittiği zaman hediyelerin teslim edilmesi şeklinde de sürdürülmektedir.
- Bunun yanında kız isteme usülleri eski Boşnak adetlerine uygun devam ettirilerek yaşatılmaktadır.
- Kız isteme merasiminden sonra, kısa bir süre içerisinde gençler arasında söz yapılır. Bazı aileler söz ve nişanı bir arada da yapmaktadır.
- Söz, nişandan ayrı yapılıyorsa alış verişe çıkılır ve kıza söz gecesi giyinebileceği bir elbise alınır.
- Söz gecesi kız ve erkek tarafı bir araya gelerek aileler arası bu beraberliği kutlarlar. Misafirlere, kızın ve annesinin hazırlamış oldukları geleneksel Boşnak yemekleri ikram edilir.
- Aileler eğer sözle nişanı bir arada yapıyorlarsa bu gecede gençlere sözün ya da nişanın bir nişanesi olarak yüzük takılmaktadır .
- Sözden birkaç ay sonra da nişan töreni yapılır. Dünürler bir araya gelerek bir nişan tarihi tespit ederler. Nişan töreni ve nişana hazırlık aşaması kız ve erkek tarafının birbirini tanıması için önemli bir süreç olarak görülmektedir.
- Nişandan önce oğlanın annesi, kızın teyzesi, halası, kız ve oğlan hep beraber nişan hazırlıkları için alış verişe giderler.
- Çamdibi’ndeki Boşnaklar, alış veriş için genellikle tarihî Kemeraltı Çarşısı’nı tercih etmektedirler.
- Kız ve oğlana yüzük alınır. Kız tarafı erkeğin, erkek tarafı da kızın masraflarını karşılar.
- Ayrıca, erkeğin ve kızın ailelerine de hediyelikler alınır. Kız ve oğlan tarafından bayanların katıldığı ve adına “nişan bohçası” adı verilen bu merasimde gelen hediyeler eve gelen misafirlerinde görebileceği bir köşede sergilenir., özellikle birinci ve ikinci kuşak Boşnaklar arasında, nişanla düğün arası çok uzun tutulmaz ve bu süre zarfında gençlerin çok görüşmesi, özellikle de kız tarafınca çok hoş karşılanmazmış.
- Bugün için bile bu geleneği sürdüren aileler olmakla beraber, gençlerin nişanlılık döneminde, çok olmamak kaydıyla, görüşmesinde bir mahsur görmeyen ailelerin de sayısı az değildir.)
- Boşnaklarda başlık parası yoktur, ama kız tarafı oğlan tarafına, “Kız artık sizin kızınız, düğünde ne takarsanız artık o sizin şerefiniz!” diyerek kıza takılacak altının miktarını oğlan tarafına bırakır.
Özellikle kız çocuğu olan her Boşnak aile, kız çocuğunun dünyaya gelmesinden itibaren çeyiz düzmeye başlar. El işi danteller, havlu kenarları, işlemeler ve yatak örtüleri Boşnak çeyizlerinde önemli bir yer tutmaktadır.Daha önceden özenle paketlenen ve süslen çeyizler yine özenle açılarak evin salonunda sergilenir. Komşular, akrabalar ve çeyizi görmek isteyenler evi ziyarete gelirken kızın çeyizi için küçük hediyeler getirirler. Çeyiz bir iki hafta gelenlerin görmesi için sergilendikten sonra yeni çiftin evine yerleştirilir.
Kına gecesi günü, gelin evinde büyük bir telaş ve heyecan vardır. Uzak yoldan gelen misafirler ağırlanır. Kına gecesi için eğlenceye gidilmeden önce misafirler gelin evine gelerek yemeklerini yerler. Boşnak böreği, biryan en çok yapılan yemeklerdendir. Gelinin ve damadın hazırlanmasında “cever” ve “yenceler” yardımcı olur .Bundan sonraki süreçte yine eski adet ve geleneklere uygun kına gecesi gerçekleştirilir. Bu konuda İzmirli Boşnakların adetlerini yaşattıklarını söyleyebiliriz
Boşnakları tanıyor musunuz?
- Boşnaklar genellikle akraba evliliği yapmazlar
- Boşnaklar kesinlikle hainlik yapamazlar
- Boşnaklar gittikleri yere neşe götürmeden yapamazlar
- Boşnaklar kahveyi lokumla içer
- Boşnaklar kolo oynamadan yapamazlar
Boşnak düğünleri de daha çok Sancak adetlerinin gerçekleştirilmesi ile yapılır. Çünkü İzmir'de yaşayan Boşnakların büyük bir kısmı Sancak Göçmenidir. Düğünlerde kolo ve sevdalinkalar (aşk şarkıları) yapılır ve söylenir. Boşnaklar sevdalinkaları çok severler. Bugün için bile sevdalinkalar Bosna Hersek’te ve neredeyse tüm Balkanlarda çok popülerdir.
Boşnaklarda resmi nikâhın yanında dini nikâh da vardır. Hoca çağrılır ve çiftin dini nikâhlarını kıyar. Nikâh sırasında hoca geline verilecek “mehir” bedelini sorar, erkek de tarla, para, altın olarak bir bedel vermeyi kabul eder.
İkinci ve üçüncü kuşakla yapılan görüşmeler sonucu elde edilen bilgilere göre, gerdek gecesinin sabahı, bayanlar “gelin görme” adını verdikleri âdeti yerine getirirlerdi. Bu âdet gereğince kız ve oğlan tarafından kadınlar müzik eşliğinde oynayarak eğlenirler ve “gelin şerbeti” adını verdikleri şerbeti içerlerdi.
Gelin düğünden sonra yakın bir tarihte kaynanası veya görümcesi tarafından akrabalara ev gezmesine götürülür. Gelinin gittiği evlerde âdet olarak geline şerbet ikram edilir.
Gelin eskiden, düğün sonrasında kendi anne babasının evine yatılı kalmaya giderdi. Bu âdete, “misafir etmek” anlamına gelen “ugosti” ya da “ugostiti” denmekteydi. Kız, gittiği zaman bir ay kadar kalırdı. Damadın eviyle gelinin evi dip dibe bile olsa bu âdet yerine getirilirdi. Bu adet günümüzde pek yaygın değildir. Geçmişte yapılmasının sebebi ise; gelinin kendi anne babasını sürekli göremeyecek olmasıdır. Bu yüzden eskiden yılda bir ay gelinin “ugosti” yapma izni vardı. Şimdilerde, gelinler istedikleri zaman baba evini ziyaret edebildikleri için ayda sadece birkaç gece kendi ailelerinin evlerinde kalmaktadırlar
Birlikte yaşama kültürüne fazlasıyla sahip ve medenî bir topluluk olan Boşnaklar, İzmir-Çamdibi’ne taşıdıkları ve burada yeniden şekillendirdikleri, zenginleştirdikleri ve de güncelledikleri kültürel bellekleriyle, İzmir kent yaşamının önemli ve renkli sakinlerinden biridir. Göçle gelen topluluklarda yaşanan uyum sürecinde “kimlik” ve “aidiyet” en çok sorgulanan iki kavramdır. İzmir-Çamdibi Boşnaklarında ilk kuşaktan olanların kendilerini “göçmen” ve “Boşnak”, sonraki kuşakların da “Boşnak kökenli Türk vatandaşı” ya da “Türk” olarak ifade etme eğilimde olduğu gözlemlenmiştir. Boşnaklar bu yönleriyle, daha önce de ifade edildiği gibi, Türkiye’yi yeni yurt edinmiş göçmen toplulukları içerisindeki en uyumlu milletlerden biridir. Boşnakların, Osmanlının devamı şeklinde algıladıkları Türkiye Cumhuriyetine bağlılıkları ve Türk dili ve kültürüne göstermiş oldukları iltifat neticesinde yeni yaşam alanlarında hiç de zorlanmadan hayata tutunabilmişlerdir. “Sizlerle kader birliği yaptık, bize Balkanlarda Türk derlerdi!” diyecek kadar Türk toplumunun değerleriyle bütünleşmiş nadir topluluklardan biri olan Boşnaklar, özellikle kültürel belleklerinin zenginliğiyle İzmir kent kimliğinin de oluşmasında önemli bir yer tutmaktadır. İzmir genelindeki düğünlerde, şenlik ve kutlamalarda, memleketi, yeri ve yurdu neresi olursa olsun, insanların Boşnak müzikleriyle coşması bunun en güzel örneklerinden biridir.
İZMİR ALAÇATI BOŞNAKLAR DİYARI
Alaçatı, Çeşme İlçesine bağlıdır. Alaçatı – İzmir : 70 km. Alaçatı – Çeşme : 7 km. Alaçatı – Ildır : 15 km. Alaçatı – Efes : 155 km’dir.
Türk-Yunan karışımı Ege mimari özellikleri,parke taşlı Arnavut kaldırımları ,yüzyıl öncesinden kalan yel değirmenleri ve sakız bahçeleriyle sevimli bir antik kasabadır.2015 tarihinde çıkan büyükşehir yasası ile belediyesi feshedilmiştir.2024 nüfusu 10.542’dir.
Antik çağdaki adı Agrilia olan Alaçatı’ya Erken Osmanlı Tarihinde Yaya Müsellem (Süvari Piyade) köyü olarak nitelendirilir. Bu dönemde köye yerleşen Alacaat Aşiretinden dolayı da adını Alacaat olarak alır.
1830 ‘lu yıllarda köyün önde gelenlerinden Hacı Memiş Ağa o dönemdeki depremler sebebiyle yoksullaşan Sakız adasında yaşayan Rum halkını köyün güneyindeki bataklığı kurutabilmek adına işçi vasfıyla köye çağırır. Maksat, sıtmaya yakalanmış bir köyü kurtarmaktır. Karşılığında işçilere toprak imar edilir.
Sıtma ve kanal çalışması sebebiyle 1850-1890 yılları arasında yeni köy denizden birkaç km. içeriye kurulur. Bu esnada tarlalarda, bağlarda çalıştırılmak maksadıyla bölgeya rumlar gelmeye devam etmektedir.
19. Yüzyılın sonunda Rum nüfusu o kadar artmıştır ki Alacaat olan köyün adı Artık Alatzata’dır. 1873 de Alaçatı Belediye Teşkilatı kurulmuştur.
Bağcılık ve şarapçılık bölgenin en önemli ticaret merkezi haline getirmiştir Alaçatı’yı. Zamanının en parlak dönemini yaşayan Alaçatı 1914 Balkan savaşından kaçan göçmenlerin bölgeye yerleşmesiyle Rumlar arasında panik ve dolayısıyla göç başlar. Yine Balkan Savaşlarından sonra Kolaşin Boşnakları ve Kosova Arnavutları iskan edilir. Mübadelen sonra ise Kavala,Kesriye,Kaaferya ve Karacaova göçmenleri yerleşir.
1923 yılında Yunanistan ile yapılan anlaşma ile Rumlar ile Türkler takas edilir. Böylece bölgeye Bosna ve Kosovadan Boşnak ve Arnavutlar, Selanik, Kavala, İstanköy ve Girit mübadillerinin de gelmesiyle kısa sürede Alaçatı’nın nüfusu tamamen değişir ve adını da Alaçatı olarak alır.
Pazar yerindeki cami, cumbalı taş evler, değirmenler bu kültür zenginliğinin kanıtıdır. Yörenin tarihi, onu hem yiten düşlerin hem de filizlenen umutların diyarı yapmış.
Günümüzde Alaçatı’nın tarıma elverişli topraklarında anason,zeytin,soğan ve enginar yetiştiriliyor. Bölgede turizmin yıldızı da parlıyor. Öyle ki kışın 8 bin olan nüfus yazın 50 bine ulaşıyor.
BOŞNAKLARIN ALAÇATI’YA YERLEŞMELERİ
Alaçatı’ya Boşnakların büyük çoğunluğu 1913 Balkan Harbi’nde gelmiş. Boşnaklardan buraya yerleşenler daha ziyade Kolaşinlidir. O dönemde buraya yerleşen 1 Novipazarlı Aile vardır.O yıllarda Boşnaklar Türkiye’ye 3 vapur ile gelmişler.
- 1. vapurdakiler Halep’e gelir ama orada kolera ve diğer salgın hastalıklardan dolayı çoğu hayatını kaybeder. Hayatta kalanlar ise Adana’ya ordan da Alaçatı’ya gelirler.
- 2. Vapur doğrudan Çeşme’ye
- 3.sü ise Karaburun’a gelir.
Boşnaklar Alaçatı’ya yerleştirildiklerinde işlemeleri için geniş toprak sahibi olurlar. Boşnaklarda çalışkan insanlar burada rahat ediyorlar. Ama 1919’da Kurtuluş Savaşı’nın başlamasıyla Alaçatı Boşnakları yine göç yollarına düşüyorlar. Manisa,Kütahya, Uşak, Afyon ve Akşehir’e gidip oralarda 3 yıl kadar kalıyorlar. Oralarda da toprağı işliyorlar ve durmadan çalışıyorlar. Boşnak gençleri de asker olup o dönemde düşman işgaline karşı savaşıyorlar. Kurtuluş Savaşı sona erdiğinde tekrar Alaçatı’ya dönmüşlerdir. Balkan Savaşı yıllarında Alaçatı’ya Kosova ‘dan ve Bosna’dan gelen Arnavut ve Boşnak göçmenlere Selanik (Karaferya’lılar), Kavala (Kınalı ve Karacaova’lılar), Girit ve İstanköy’den gelen mübadiller de eklenir ve Alaçatı nüfusu 10 yıl gibi kısa bir sürede tamamen değişmiş olur.
1923’ten itibaren mübadele sonrası Boşnaklardan Alaçatı’ya gelenler olacaktır. Bu sefer de iskanen toprak dağılımı oluyor. Fiilen işledikleri toprak daha büyük olsa da tapuyla kişi başı 5 dönüm olarak dağıtılıyor. Bu durum uzun yıllar süren tapu davalarına neden olur.
Cumhuriyet döneminde Foça, Torbalı, Çeşme, Kuşadası ve Alaçatı bölgelerinde yeni muhacir yerleşimleri oluşturulması hedeflenmiştir. Bu bölgelerde vali başkanlığında, bayındırlık, sağlık, ziraat ve iskân müdürlerinden müteşekkil bir heyet yer tespiti için vazifelendirilmişlerdir. Yer tespitlerinde en çok dikkat edilen husus yerleşimlerin tren hatlarına, kara yollarına, sahil bölgesine yakın olması ve manzarasının da iç açıcı ve rahatlatıcı bir şekilde olmasıdır. Yeni yerleşim kurmak dışında bir kısım muhacirler için mevcut köylere de ek yapılarak iskân edilmeleri uygun görülmüştür
Alaçatı’ya göç eden Boşnak aileler :
Kaliç,Balijagic,Recepagic,Koliç,Martinoviç,Hot,Çosoviç,Mitsanoviç,Hasiç,Cukela,Baliç ve Kajaviçlerdir. Ancak bu kişilerin büyük bir kısmı yıllarında ekonomik sebeplerden dolayı özellikle Çamdibi’ne göç eder. Ülkedeki yanlış tarım politikaları nedeni ile insanlar fabrikalarda çalışabilmek ve çocuklarına daha iyi bir gelecek hazırlamak için yine göç etmiştir.
Alaçatı’da en büyük göçmen nüfus Boşnaklarındır. Daha sonra ise Arnavut ve Lozan mübadilleridir. Alaçatı’da eskiden Boşnakça,Arnavutça,Bulgarca,Rumca ve Türkçe konuşulurmuş. Farklı kültürlerden gelen bu insanlar sorunsuz bir şekilde bir arada yaşamışlar.
Alaçatılı Boşnaklar, bulundukları yerlerde saygın kişiler olmuşlar, çalışkanlıkları ve dürüstlükleri ile giderek ekonomik durumlarını düzeltmişlerdir. Örneğin Nohutalan, eskiden çok fakir iken şimdi oldukça zenginleşmiştir. Son yıllarda ekonomik krizlere kadar Alaçatılı Boşnaklar hep iyi durumda olmuşlardır. Ancak gençlerin tarımla uğraşmak istememesi nedeniyle gidip başkasının yanında çalışmayı yeğliyolar.
İzmir ve Mordoğan’a yerleşen Bosna ve Arnavutluk muhacirleri, daha önce bölgeye yerleşen muhacirlere yakın kalmaya özen göstermişlerdir.103 Nitekim ailesi Bosna’dan göç etmiş olan Mükerrem, şu ifadelere yer vermiştir:
“Bazı insanlar denizi ilk kez gördüler çünkü dağlık bölgelerden geliyorlardı. Onların söylediğine göre çocukları deniz tutulmasına yakalanmış. Babam İzmir merkezde kalmadı. Tarıma yetecek toprağın olmamasına rağmen Alaçatı’ya gelmeyi tercih etti çünkü burada daha fazla Boşnak muhacir bulunmaktaydı.”
Bu arada belirtmeden geçmeyelim. Alaçatı Bosna Hersek’in Jajce şehri ile kardeş şehirdir.
Alaçatı’ya ulaşım çok kolay
Alaçatı’ya Türkiye’nin önde gelen birçok otobüs firmalasının düzenli otobüs seferleri var. İzmir’den Alaçatı’ya otobüsle ulaşmak için ise İzmir otogardan veya Üçkuyular ilçeler garajından Çeşme Seyahat otobüsüne binmeniz yeterli, 1 saat içinde Alaçatı’dasınız.
ALAÇATILI BOŞNAK KÖR VEZİRA
Alaçatı’da bütün Boşnak düğünlerinde KÖR VEZİRA gelip hem akerdiyon çalar hem Boşnakça şarkılar söylermiş.
“Alaçatı yezeromse zvala
Ti si mene mnogo ya dala
şarkısını söylerken herkesi coştururmuş.
Alaçatılı Balijagic sülalesi,Mohaç Savaşı’nın en önemli isimlerinden Malkoçoğlu Bali Bey’den üremiştir.Bali Bey,Mohaç Savaşı’nın kazanılmasında büyük yararlılıklar göstermiştir.Bu savaşa Boşnakların da katıldığı bilinir.
Yine Balijagicler’den Ahmed Aga’nın Karadağ prensini esir aldığı ve onun yalvarmaları ile onu serbest bıraktığı da bilinir.Bunun karşılığında Ahmetoviçlerden kimseye dokunmaması emri verdiği ve bugun Alaçatıdaki Balijagiclerin atasının da Ahmet Aga olduğu bilinir.
BORNOVA ÇİÇEKLİ KÖYÜ BOŞNAKLARI
Çiçekli Köyü İzmir Bornova’ya bağlı bir köydür. Mahallenin eski adı, 1900 yılı kayıtlarında Hamidiye olarak geçmektedir. Günümüzde bir mesire yeridir. Çok sayıda kahvaltı ağırlıklı bahçe lokantalar vardır. Nüfusun çoğunluğunu 60 yaş üstü oluşturuyor.
1984 yılında Büyükşehir olan İzmir’de, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köy ve beldelerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Bornova Belediyesi’nin bir mahallesi olmuştur. 2024 nüfusu 370’tir ancak yerleşik olmayanlarla beraber nüfus 700’ü bulmaktadır.
Köy, İzmir’e 20 Bornova’ya 10 km uzaktadır.Köyün batısında Erzene,güneyinde Evka 3 ve Naldöken,doğusunda Yakaköy ve kuzeyinde Karaçam vardır. Toplu taşıma ile ulaşım için; İzmir metrosu ile Evka-3 durağında indikten sonra Çiçekli Köy minibüslerine aktarma yapılması gerekmektedir. Karşıyaka – Bornova dolmuşları ile gelinecekse, Manisa Kavşağı’nda inilerek Çiçekli Köy minibüslerine aktarma yapılabilir.
Misafirperverliğin oldukça fazla olduğu köyde bu yüzden kahve bile bulunmuyor. Köyde yaşayanlar ev gezmesine gider evin erkekleri de çoğunlukla zamanlarını hayvanları ile bahçeleri ile ilgilenerek geçirirler. Sokakların eğimine uygun olarak inşa edilen evleriyle doğayla bir simetri oluşturan ilçede evlerin mimarileri tipik köy yaşamının izlerini taşıyor. Bunun yanında 2 kolej de barındırmaktadır.
Köy muhtarı Zeki Güler’dir.Baba tarafı Fazlagiç anne tarafı ise Hadzovic’tir.
Köylülerin geçim kaynakları hayvancılık ve odunculuk oluşturuyor. Köylülerin eğitim seviyesinin çok yüksek olduğunu da söylemekte fayda var. Köy çocuklarının çoğunun üniversite mezunudur.
Köy meydanında bulunan Binlerce yıllık tarihi Hamidiye Camisi, günümüze dek korunmuş. Caminin yapılış hikayesi de ilginç. Padişah Abdülhamit’in bu köyde mola verdiği, halkla yaptığı sohbet sırasında köy halkının cami istediğini ve bu isteğin yerine getirilmesi için Abdülhamit’in talimat verdiğini, bunun üzerine 1878 yılında da cami inşa edildiği anlatılır. Bu caminin benzerinin Bosnada olduğunu da söyleyelim. Hatta birebir aynısı yapılmış.
Bunun yanında inşa edilmiş Fatih Sultan Köprüsü halen özelliğini yitirmemiş. Geçmişte Manisa ile Aydın arasında kervan yolu olarak kullanılan tarihi taş köprü, tüm görkemiyle ziyaretçilerin ilk durağı olmaya devam ediyor. Köprünün İpekyolu üzerinde bir ticaret yolu üzerinde olması önemini arttırmıştır.....
Alıntı / Kaynak: https://bosnakhaber.com/izmir-bosnaklarini-taniyalim-merkez-ve-ilceler-koylerde-yasayan-tum-bosnaklar/
