'Türkolojinin/Türklük Biliminin İki Büyük Kaybı Üzerine' / Nail Tan

Türkolojinin/Türklük Biliminin İki Büyük Kaybı Üzerine

Nail TAN

2016 yılı başında TDK Şeref Üyesi, iki büyük Türkoloğu/Türklük Bilimcisi- ni peşpeşe kaybettik. Macar Türkolog Prof. Dr. György Hazai 7 Ocak 2016, Tatar Türkolog Prof. Dr. Fuat Ganiyev ise 28 Şubat 2016 tarihinde aramızdan ayrıldı.

TDK’nin dil kongrelerine katılan, yayın çalışmalarına destek veren Ha- zai ve Ganiyev’in hayat hikâyelerini ve önemli çalışmalarını kısaca hatırlatmakta yarar görmekteyiz.



Prof. Dr. György Hazai 

TDK dernek ve kamu bilim ku- rumu dönemleri ve TÜBA şeref üyesi, Macar Türkolog Prof. Dr. György Ha- zai 7 Ocak 2016 tarihinde Budapeşte’de hayata gözlerini yumdu. Cenaze töre- ni, dünyanın dört bir yanından gelen öğrencilerinin katılımıyla 26 Şubat 2016 tarihinde Budapeşte Farkasrét Mezarlığı’nda yapıldı. Cenaze törenin- de T. C. Budapeşte eski Büyükelçisi Ender Arat ve yeni büyükelçi Şakir Fa- kılı, TDK Başkanı Prof. Dr. Mustafa S. Kaçalin, TÜBA Başkanı Prof. Dr. Ah- met Cevat Acar, İSAM Başkanı Prof. Dr. Ekmeleddin İhsanoğlu ve TDK eski Bilim ve Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. İsmail Parlatır ile hâlen TDK Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Mehmet Ölmez hazır bulundu.

Prof. Dr. Hasan Eren’in TDK ya- yını Türklük Bilimi Sözlüğü ile Macar Türkolog Edit Tasnadi ve yakın çalışma arkadaşı Prof. Dr. İsmail Parlatır’dan edindiğimiz bilgilere göre 30 Nisan 1932 tarihinde Budapeşte’de doğdu. İlk ve orta öğrenimini bu şehirde tamamla- dı. Budapeşte Loránd Eötvös Ü Sanat ve Beşerî Bilimler Fakültesi Türkoloji Bö- lümünde yüksek öğrenim gördü (1950- 1954). Gyula Németh, Lajos Fekete ve Lajos Ligeti gibi ünlü Türkologlarca yetiştirildi. Németh’in yönetiminde Bulgaristan’da düzenlenen Türk ağız araştırmaları gezilerine katıldı (1954- 55). Sofya Üniversitesinde Türkoloji dersleri verdi (1956-57). Bulgaristan’da doktora çalışmasının malzemesini derledi. Budapeşte’ye dönüşünde doktora te- zini tamamlayarak “Dr. of Fhilosophy” unvanını aldı (1958). Macar Bilimler Akademisinde (Hungarian Academy of Sciences) araştırmacı profesör olarak ders verdi (1958-1962). Makedonya Türk ağızları üzerindeki araştırmalarından sonra Berlin Humboldt Üniversite- sinde görev aldı (1963). Üniversitedeki görevinin yanı sıra Alman Bilimler Aka- demisinde Turfan Metinleri Araştırma Grubunun başkanlığını yürütüp pek çok bilim insanı yetiştirdi. Almanya’da 1984 yılına kadar görev yaptı. Macaristan’a dönüşünde Macar Bilimler Akademi- sinde Türkoloji çalışmalarını sürdürdü. Ayrıca Akademi Basımevinin Müdürlüğünü yürüttü. 1992 yılında Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi Türkoloji Bölümü Başkanlığına getirildi. 2000 yılında Macar Bilimler Akademisindeki görevine tekrar döndü. Budapeşte’de yeni kurulan Alman Üniversitesi (The Andrássy University) kurucu rektörlüğüne atandı ve bu görevde üç yıl hizmet verdi (2000- 2003). Ölümüne kadar, Macar Bilimler Akademisinde hem üye ve araştırmacı prof. hem de Dilcilik Enstitüsünde mdürlük görevini sürdürdü.

Macar Bilimler Akademisi asli üyesi Hazai; 1957 ve 1983’te TDK Şe- ref Üyeliği, 1979’da TTK Haberleşme Üyeliği, 1990’da Academia European Üyeliği, 1991’de Ankara Ü Fahri Doktor Unvanı, 2001’de TÜBA Şeref Üyeliği, 2013’te İstanbul Ü Fahri Doktor Unvanı ve 2014’te de Cumhurbaşkanı Abdullah Gül tarafından T. C. Liyakat Nişanı ile ödüllendirildi. Doğumunun 65. yıl dö- nümü dolayısıyla öğrencilerinin hazırla- dığı armağan kitap 1997’de Almanya’da yayımlandı: Studia Ottomanica/Festga- be für György Hazai zum 65. Geburtstag (haz. Barbara Kellner-Heinkele, Peter Zieme), Wiesbaden 1997, XVI+264 s. Bu kitapta Türkiye’den Prof. Dr. Ha- san Eren ile Prof. Dr. Halil İnalcık’ın makaleleri yer almaktadır. Sonunda (s. 233-264), rahmetli Hazai’nin 1997 yılı- na kadarki yayınlarının bibliyografyası bulunmaktadır.

Altmış yılı aşan bilim hayatı sı- rasında yirmiyi aşkın kitap ile üç yüz kadar makale ve bildiriye imzasını attı. Türkiye’de Türk dili, tarihi, edebiyatı, folkloru konusunda düzenlenen pek çok toplantıya katılıp bildiri sundu. TDK ve TTK’nin bilimsel kongrelerinin en düzenli katılımcısıydı. Başta TDK’nin Türk Dili ve Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten olmak üzere TFA, Türk Diller Araştırmaları ve bazı üniversi- te dergilerinde makaleleri yayımlandı. Uluslararası Türkoloji dergi yayın se- rilerinin yazı kurullarında, hakem he- yetlerinde görev aldı: Türk Diller Araş- tırmaları, Journal of Turkish Studies/ Türklük Bilgisi Araştırmaları, Archivum Ottomanicum, Asian and African Studi- es, Acta Orientalia Academiae Scienti- arum Hungaricae, Studien zur Sprac- he, Bibliotheca Orientalis Hungarica, Central Asiatic Journal, Orientalis-tische Literaturzeitung, Turkologischer Anzeiger, Ural-Altaische Jahrbücher, Indiana U Uralic and Altaic Series, Ze- itschrift für Balkanologie gibi.

Türk şair ve yazarlarından Nazım Hikmet, Yaşar Kemal, Haldun Taner, Samim Kocagöz, Ömer Seyfettin, SabAhattin Ali ve Aziz Nesin’i Macaristan ve Almanya’da tanıttı. Eserlerinden çeviriler yaptı.

Hazai’nin yakın yıllardaki en önemli bir çalışması; Prof. Dr. İsmail Parlatır ve B. Kellner-Heinkele ile bir- likte Macar Bilimler Akademisi Kütüphanesindeki yazma eserlerin kataloğunu hazırlamasıdır. Bu katalog, TÜBA ve Macar Bilimler Akademisi iş birliğiyle 2007 yılında Ankara’da, İngilizce çevi- risi ise 2008’de Budapeşte’de yayımlanmıştır: Macar Bilimler Akademisi Kütüphanesindeki Türkçe El Yazmaları, Ankara 2007, XXX+530 s., TÜBA Yayınları: 13; Catalogue of Turkish Ma- nuscripts the Library of the Hungarian Academy of Sciences, Budapest 2008, 691 s.

Hazai’nin başlıca kitapları şöyle sıralanabilir:

Araştırma, inceleme: A bulgáriai cirillbetüs török emlékek problémái (1958), Sovietico-Turcica Beiträge zur Bibliographie der türkischen Sprach- wissenschaft in russischer Sprache in der Sowjetunion 1917-1957 (1960), Szenvedélyek tengere (1961), Ármin Vámbery 1832-1913, A biobibliog- raphy (1963), Tarih Boyunca Macar Türk Bağları (1963), Harsányi Nagy Jakab török szövegei (1964), Das Osmanisch-Türkische im XVII. Jahrhun- dert (1973), Vámbery Ármin (1976), Kurze Einführung in das Studium der türkischen Sprache (1978), Fejlödesi korszaktipusok ésterüteli variánsok vis- zonya török nyelu történetében (1984), Bibliographisches Handbuch der Tur- kologie (1986), Macar Türk Ortak Geçmişi (1989), Handbuch der turkisc- hen Sprachwissenschaft (1990), Nagy Szulejmán udvari emberének magyar krónikája (1996), Macar Bilimler Aka- demisi Kütüphanesindeki Türkçe El Yazmaları (Prof. Dr. İsmail Parlatır’la, Ankara 2007), Die aitanatolish-türkisc- he Übersetzung des Tuzkaratu’l-Awliya von Fariduddin Ättar (2008), Ferec ba’d eş-şidde “Freud nach Leid” (And- reas Tietze ile, 2008), Miniatures figu- res and illuminations from the Turkish manuscripts preserved in the Library of the Hungarian Academy of Sciences (B. Kellner-Heinkele ve İ. Parlatır’la, 2008), Vámbéry inspirációk (2009), Die Geschichte der Ungarn in einer Osma- nischen Chronik des 16. Jahrhunderts: Tercüman Mahmuds Tarih-i Ungurus (2009).

Çeviri: İnsanın Trajedisi (Gün Benderli ile, İmre Madách’tan, 1984).

Türkiye Türkçesi ve Osmanlı Türk- çesinin yanı sıra Almanca, İngilizce ve Fransızca biliyordu. Balkan dilleriyle de aşinalığı vardı.

İki defa evlenen Hazai’nin Macar birinci eşinden ikiz kızları Kinga ve Ce- cilia bulunmaktadır. İkinci eşi Fransız Mari Clotte bir yıl önce ölmüştü.

Türkolojinin en önemli isimlerin- den biriydi. Eserleri yanında çok sayıda Türkolog yetiştirmesiyle tanındı.



Prof. Dr. Fuat Ganiyev

TDK Şeref Üyesi, Rusya Federas- yonu Tataristan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi Üyesi, Türkolog/Türklük Bi- limci Prof. Dr. Fuat (Aşrafoviç) Ganiyev 28 Şubat 2016 tarihinde Tataristan’ın Kazan şehrinde hayata gözlerini yumdu.

Rahmetli Ganiyev, 1 Ağustos 1930 tarihinde Başkurdistan SSC Salavat şehrinin Nasibaş köyünde doğdu. Kazan Devlet Enstitüsünü bitirerek öğretmen oldu (1954). Ortaokul müdürlüğü ve yayınevi redaktörlüğünün ardından Dil Edebiyat ve Tarih Enstitüsünde yüksek lisans çalışmalarına başladı (1959). “Ta- tar Dillindeki Fiillerin Görünüş Özellik- leri” başlıklı teziyle “Bilimler Adayı” unvanın aldı. Tatar lehçesi üzerindeki çalışmalarını sürdürdü. “Tatar Edebî Dilinde Eklerle Söz Yapımı” konulu te- ziyle “Filoloji Bilimleri Doktoru” unva- nına layık görüldü (1977). 1985 yılında profesörlüğe yükseldi. Kazan Millî Üni- versitesinde uzun yıllar öğretim üyeliği yaparak (1985-1992) çok sayıda öğren- ci yetiştirdi.

Bilimsel çalışmaları, Tataristan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi Muhabir Üyeliği (1992) ve Asıl Üyeliği (1998), Rusya İnsanî Bilimler Akade- misi Üyeliği (1998) ve Türk Dil Kuru- mu Şeref Üyeliği (2000) unvanlarıyla değerlendirildi.

Başlıca eserleri şunlardır:

Araştırma-İnceleme: Tatar Dilinde Ses Bilgisel Söz Yapımı/Fonetiçeskoye slovoobrazovaniye v tatarskom yazıke (1973), Tatar Edebî Dilinde Eklerle Söz Yapımı/ Suffiksal’noye slovoobrazova- niye v tatarskom literaturnom yazıke (1974), Tatar Dilinin Morfoloji Mese- leleri /Voprosı morfologii tatarskogo yazıka (1980), Tatar Dilinde Birleşik Sözcüklerin Teşekkülü/Obrazovaniye slojnıh slov v tatarskom yazıke (1982), Tatar Dilinde Konversiyon/Konversiya v tatarskom yazıke (1985), Tatar Dili: Problemler ve Araştırmalar/ Tatarskiy yazık: problemı i issledovaniya (2000) Tatarcada Birleşik Kelime Teşekkülü (TDK 2010), Bugünkü Tatar Türkçesi Söz Yapımı (TDK 2013).

 Ankara Ü DTCF Modern Türk- lük Araştırmaları Dergisi’nin Danışma Kurulu Üyesi Ganiyev, Rusça Tatarca Sözlük, Tatarca Rusça Sözlük ve Tatar Dilini Açıklamalı Sözlüğü gibi önemli sözlüklerin redaktörlüğünü de yapmıştı.

Türk dünyasının önemli dilcilerin- den, Türkologlarından biri olarak ardın- da çok önemli eserler bıraktı.

İki Türkoloğu da TDK’ye ve Türk- lük Bilimine değerli hizmetleri dolayı- sıyla saygıyla anıyoruz... 

Alıntı Kaynak: http://www.hazaigyorgy.com/wp-content/uploads/2017/01/z_-yitirdiklerimiz-Nail-TAN_TEMMUZ_2016.pdf

Tarihçi yazar Cengiz Özakıncı'dan Uluslararası Edebiyatçılar Örgütü'nün Dil Ağacı'na tepki

Uluslararasi Edebiyatcilar Orgutunden IRKCI EDEPSIZLIK: Turkce yok, Kurtce var. https://t.co/MyaIF10H2M

— Cengiz Özakıncı (@cengizozakinci) 7 Ağustos 2017

This is aritst Minna Sundberg’s illustration which maps the relationships between Indo-European & Uralic languages: https://t.co/fVCJRyDxBF

— PEN International (@pen_int) 7 Ağustos 2017

This is aritst Minna Sundberg’s illustration which maps the relationships between Indo-European & Uralic languages: https://t.co/fVCJRyDxBF

— PEN International (@pen_int) 7 Ağustos 2017

The title "OLD WORLD LANGUAGE FAMILIES" available in your tree is not present in The Guardian'https://t.co/jM40FJXfb9've added that,huh?

— Alp Erdem (@4AlpErdem) 7 Ağustos 2017

This is bullshit. English did not exist until 500 AD. The world's first language is Sumerian Turkish: https://t.co/MubIiChTYH

— SumerianTurks (@SumerianTurks) 8 Ağustos 2017

Here is an exerpt from the book "Old English Grammar & Exercise Book" written in 1896. pic.twitter.com/16z7NRZiUd

— Alp Erdem (@4AlpErdem) 8 Ağustos 2017

Old World: Eski Dünya > Asya, Afrika, Avustralya, Avrupa vs.
Language Families: Dil Aileleri pic.twitter.com/Ft9WR7xRo3

— Cengiz Özakıncı (@cengizozakinci) 7 Ağustos 2017

The 1st established records of the Turkish language>>8th century AD Orkhon inscriptions by the Göktürks. Older than any lang in this chart.

— KıymetNadir Bindebir (@knbindebir) 7 Ağustos 2017

Turkish fromUralic-Altai Language family.Where are Altai languages?The Turkic languages according to great Turkologist Prof. Dr. Talat TEKİN pic.twitter.com/wJWLOJkYQY

— Şaban ÖZEL (@OzelSaban) 7 Ağustos 2017

🇹🇷Turkish Language and the Native Americans (by Polat Kaya)

🇹🇷Turkish Language and the Native Americans (by Polat Kaya) - Media Monitors Network

1. Introduction

In my search I used the following facts and/or assumptions:

1a) Turks and their ancestors are Central Asiatic (particularly Altaic) people. The ancestors of Turks have lived in this part of the world (i.e., Central Asia and most parts of Siberia) not only throughout the known history, but most likely for thousands of years before that in the distant past. From Central Asia they have migrated to other parts of the world. At present, many ethnic Turkish people live in Siberia all the way up to the Kara Sea north of Ural Mountains, to East Siberian Sea and to the Bering Straight in the east as well as in Central Asia. 

1b) The ancestors of most of the Native Peoples of North, Central and South Americas are known to have migrated from Asia through the Bering Sea many thousands (10000 or more) of years ago.

1c) In view of these facts, it is very likely that in the distant past, the ancestors of some of the Native Peoples of Americas and the ancestors of Turks and other Altaic peoples lived in the same or adjacent geographic regions of Central Asia and/or Siberia. If so, it is again very likely that all these peoples could have been members of the same people or closely related people who spoke the same language or closely related languages. Due to their possible relationship with each other in the distant past, one is inclined to think of probable existence of some cultural and linguistic relationship between these peoples, in spite of the fact that while some members stayed in their homelands in Asia, the others left Asia and went to North America.

1d) All languages are dynamic and subject to change in time. Similarly, a proto-Altaic language spoken by the members of an Altaic community who became separated from each other, in time by thousands of years and in space by thousands of kilometres, would definitely develop independently of each other in a way that when examined at present, they would appear alien to each other. In present times, it would be difficult for people who speak such languages to communicate with each other with the present form of their languages. 

1e) However, in spite of this independent development of the languages of the Native Peoples of Americas and the Altaic Peoples, there may still exist in both groups of languages some living words that may be used to express the same meaning in the same way as before. There should still be some living words as "linguistic artifacts" which are reminiscence of the language that these ancient people spoke while they were all living in Asia. 

1f) In any language, the first two words that a child learns in his/her mother tongue are probably the ones that correspond to the words "father" and "mother". These two words are repeated in each person's life time, particularly early in age, so frequently that they become permanently embedded in everyone's memory. These two words are the most likely ones to be passed on from generation to generation during the life times of languages that may live thousands of years. Although, peoples of the same ethnic origin may become separated from each other and live in different parts of the world for long duration of time, yet their present languages may still retain these two words either in their original form or in a form which is similar to or a derivative of the original form. In spite of the evolutionary forces that act upon a language and cause changes in its structure and in the pronunciation of its words, one can still recognise these two words in languages which are related to each other.

1g) Turks being Altaic people of Central Asia are the lucky and proud inheritors of the Altaic words "ata", "apa" and "ana" through their Turkic languages.^{[1] [2] [3]} In this set of Altaic words, the first two have been used for "father", "ancestor" and "old man" and the last one for "mother" throughout the history by different Altaic groups of peoples. Where ever the ancestors of Turks have migrated from their original homelands in Central Asia, they have carried with them these words as "linguistic artifacts" of their Altaic language to their new destinations. In their new homelands, they have passed these words to generation to generation up to the present time. The preservation of these words would particularly be highly likely if the speakers of the language were a dominant group with respect to their new neighbours. In this case, they would not only retain particular features of their language but it is quite likely that they would influence the languages of their new neighbours. On the other hand, if they were not as strong as their new neighbours in the new homelands, it is also likely that their language would be influenced by the languages of their neighbours. In any case, there would be some degree of cross pollination between the languages of people interacting closely with each other. With these suppositions, I feel that it would be very appropriate to use the Altaic words "ata", "apa" and "ana" and their derivatives as reference linguistic artefacts to trace the footsteps of the ancestors of Turks and other Altaic peoples.

1h) In addition to these basic words which do not easily change in time, one could also use as reference the names for some things that influence the lives of people to the degree that people tend to regard them highly and/or worship them in their every day life. People could take with them the names of such things as the Sun, the Moon, stars, gods, mountains, rivers, living things, etc. , wherever they go. Therefore, the names for such objects could also be used as reference linguistic artefacts to trace people. 

1i) In Turkish, the two words that have been used interchangeably for "father", i.e., the words "ata" and "apa" could go through some transformation in time. Particularly, the phonemes "t" in "ata" and "p" in "apa" would tend to change into consonants "d" as in "ada" and "b" in "aba" respectively. This is noted to be so in various dialects of Turkish. 

1j) The Altaic word corresponding to the word "mother" is "ana". A probable derivative of this word may be the word "ama" for "mother" which seems to be related to the Turkic word "meme" meaning mother's breast. For any child, "meme" is nothing but the "mama" or "ama" and hence "ana". In dialects of a proto-Altaic language, the word for "mother" could have been "ana" or "ama". By having "n" in "ana" change into "m", the word "ama" would result; similarly, by having the "m" in "ama" change into "n" would make the transformed word "ana". We will probably never know the exact nature of the relationship that may have taken place in history between the words "ana" and "ama". However, it seems that, throughout the historic development of the Altaic languages and thus of Turkish, "ana" is the word which is used most dominantly to mean "mother".

1k) Derivative words based on "ata", "apa" and "ana" are used to express various kinship's, particularly, for "father's father", "father's mother", mother's father" and "mother's mother". Table 1 below lists some of the possible derivative words based on these words. Turkish as an Altaic language, has used some of these derivative words not only in its archaic form but also in its present spoken dialects.1l) In phonetic languages such as Turkish in Altaic languages, the consonants in a given word make up the skeleton of each word while vowels in the word provide its proper sounding. However as the language develops in time, the vowels in a word may change into other vowels such as "a" into "e", "o", "u" while consonants of the words, in general, would tend to maintain their identity in the word through time. 

1m) One should also note that each one of the derivative words from these Altaic words would readily go through transformations as people use and repeat them from generation to generation. For example, in the word "ataata" for "father's father", one of the vowels "a" in the middle of the the word would tend to be dropped off and the new form of the word would be "atata". In time, the word could go through further transformations and may take the possible derivative forms of "taata", "tata", "tate", "tatI", 'tete", "tat" and in the case of "adaada", it could transform into "adada", "dada", "dede", "dadI" "dad", etc.. In time, some of these derived words will be used to mean not only the "father's father" but also to mean "ancestors", "father", "old man" and "man". There are living examples of such usage in Turkish and in other Altaic languages. In my research, I have found evidence that the Altaic words "ata", "apa" and "ana" and their derivatives are used in considerable number of languages spoken by the Native Peoples of North, Central and South Americas. My findings are listed in Table 2 where I have listed the languages which use these words and the names of the Native Peoples of Americas who speak these languages with appropriate references.

 

 

 

2. Additional Examples of Words Indicating to a Common Past

In addition to the Altaic words "ata", "apa" and "ana" listed in Table 2, some other living words also point to the existence of a common linguistic kinship between the Altaic languages and the languages of some of the Native peoples of Americas. 

 

Why learn Turkish? (Neden Türkçe öğrenmeli?)

TURKISH COURSE

TURKISH COURSE by hadretek on Scribd