Torosdağlarında Maraş’ın
güneyinde bulunan Andırın ilçesinde yaşayan insanların kökenlerini
aydınlatan bilgi ve belgeler Osmanlı Arşivindeki 1530 tarihli (998
no’lu) Tapu-Tahrir defterinde bulundu.
-Ulaşılan bilgilere göre Andırın
ismi muhtemelen Bizans zamanından kalma “Andron” adındaki bir
yöneticinin adına dayanmaktadır.
-Andırın’ın ilk idari merkezi Haçtırın
kalesi yöresi idi.
-Geben kale ismi Ermenice’de “Geçit yeri” anlamına
gelmektedir.
-Andırın halkının kökenleri ve yöre tarihinde yaşanan önemli olaylar Andırın Tarihi kitabında yayınlandı.
ANDIRIN’I TÜRKLEŞTİRENLERİN İZLERİ
Andırın
bölgesine yerleşip yurt tutannların kimlikleri hakkındaki bilgiler 16.yy
Osmanlı Arşiv Tapu-Tahrir defterlerine yansır.
Bahsi geçen defterler
bir bakıma mülkiyet ve nüfus kayıt defterleridir. Maraş eyaletine bağlı
Kars-ı Maraş (Kadirli) sancağının bir kazası durumundaki Andırın
bölgesinde yaşayanlar ve aynı durumda bulunan Çokak ve Geben nahiyesinde
yaşayanların kimlikleri de önemlidir.
Günümüzdeki Andırdın ilçesinin
idari alanı içinde kalan Çokak, Geben de yaşayanların kökenleri de
önemlidir. Dulkadir
Beyliğinin Osmanlı’ya bağlanmasından kısa bir süre sonra 1530 yılında
tutulan 998 nolu Tapu- Tahrir defterinden sonra 1562 yılında tutulan
ayrıntılı Kars-ı Maraş sancak defterinde ayrıntılı bilgiler yer alır. Bahsi geçen 1562 tarihli defterden çözümlemeler hakkında bilgiler
verelim:
Andırın Nahiyesi ve Andırın nahiyesine bağlı olan köylerin isimleri ve orada yaşayan
Yörük-Türkmen toplulukların ismi verilmektedir.
-Kabakasme köyünde Yakası kızıllı, Sarıca Mesudlu vardır.
-Yoğun köyünün diğer ismi Kuzguncuk, Kızıllı’dır. Sarı Mesudlu yaşar.
-Çakalburnu köyünde Yakası kızıllı yaşar..
-Bağçeyakası’nin diğer ismi DARDABITLI’dır. Başıbüyüklü yaşar.
-Mesrin köyünün diğer ismi Döngele’dir. Andırınlı yaşar.
Andırın
nahiyesinin tarım üretimi yapılan mezralarında da nüfus yerleşimi
vardır.
Bu konuda 1562 tarihli defterin çözümleme sonuçları şöyledir:
-Karataş mezarsının bulunduğu yer Toprakkale’dir. Burada Emirli ve
Sarıca Mesudlu yaşar.
-Gökçebel’de de Emirli ve Sarı Mesudlu yaşar.
-
Ekinviran’da da Yenice Kavurgalı vardır. Bostanlık’ta Alvanlı
va Anamalsı yaşar.
-Supınar’ın diğer ismi Gaziviran’dır. Burada da
Alvanlı ve Anamalsı yaşar.
-Seki’de Beylicekli vardır. Almalıdağ’da
Küreci ve Kavurgalı yaşar.
- Sulukludink’te değirmen vardır. Anacık
kalesin’de Osmanlı yaşar.
- Aygırlıca’da Osmanlı yaşar. Melkik de
Anamaslı ve Talinli yaşar.
-Taşlıca’da Anamalsı ve Talinli yaşar.
Ahkar’da Döngeleli’den uzunlu yaşar.
-Mezdekiyakası’nda Çörekli ve
Gölbaşı yaşar.
-Boğazviran’da Anamaslı ve Döngeleli yaşar.
-Çakaldepesinde Kavurgalı ve
Döngeleli yaşar.
-Dardabıtlı mezrasının diğer adı Çınaralanı’dır.
Burada da Talinli ve Kavurgalı yaşar.
-Devedişi mezrası da
adabıtlıdadır. Burada da Kavurgalı yaşar.
-Köyücek, Dardabıtlı’ya
bağlıdır. Burada da Anamaslı yaşar.
- Haştırın kaledir. Burada Ermeniler
yaşar.
-Koca, Camusluktadır.
Burada Davudlu ziraat eder.
- Yirce’nin diğer ismi Kılıç mezrasıdır.
Burada Küreci yaşar.
- Kuzudenk’in de diğer ismi Kılınçtır. Burada da
Kavurgalı yaşar.
-Boğaz’da Beşirli
ve Muhsinli yaşar.
-Taşçıkan’ın diğer ismi Gökviran’dır. Burada Çota
yaşar.
-Taşçıkan, Gökviran bulunmaktadır. Çota yaşar.
- Boyacıoyuğu’nun
diğer ismi Demirpınar’dır. Burada Anamaslı yaşar.
- Toprakkale’nin diğer
ismi Yarbaşı’dır. Burası Karataşta bulunur. Kavurgalı yaşar. Karacalıarkı,
Bahçeyakasında (ardabıtlı’da) bulunur. Kavurgalı yaşar.
-Ağcasac,
Karacalıadgında bulunur. Emirli yaşar.
-Arabağa’nın diğer ismi
Keklikburnu’dur. Osmanlı yaşar.
- Keklik mezrası Arabağa’ya bağlıdır.
Gölaltı’nda Memili ve Osmanlı yaşar.
-Yanşak’ta Yanşak topluluğu
yaşar.
- Küçükark’ta Karamusalı ve Orçanlı yaşar.
- Üzücekburnu’nun diğer
ismi Yanşakburnu’dur. Sarıdanişmentli yaşar.
- Küçük mezrasının diğer
ismi Çukurcak veya Keşiş’tir. İridamlı yaşar.
- Balıklağı’nda Tomalanlı ve Sarıdanişmentli yaşar.
Bahsi geçen 1562 tarihli Tapu-Tahrir defterinden çıkan sonuçlara göre Andırın bir nahiyenin ismidir. Ve Andırın’da “Andırın”
ismini taşıyan bir köy veya mezra ismi de yoktur. Bu durumda
Andırın’ın bir bölgenin/ alanın ismi olduğunu açıklayabiliriz. Ama aynı
döneme ait defterlerde Kars-ı Maraş yöresinde “Andırınlı” adında bir
Yörük topluluğunun adı geçer ki bahsi geçen topluluk bölgenin
Ermenilerden fethine katılmış ve ismini aynı yörede bırakmıştır. Andırın
yöresinde Kavurgalı, Osmanlı, Orçanlı, Mesudlu, Sarıcalı,Anamaslı,
Küreci, Muhsinli gibi obalar yaşar. Andırın nahiyesi Almadağı, Halbur
yöresinden Haştırın ve Anacık, Dardabıtlı’ya kadar uzanan kervan
yolunun geçtiği alanı kaplamaktadır.
GEBEN NAHİYESİ
Ermeni
kaynaklarında Geben kelimesinin yazılışından okunuşu “Gaban” olarak
geçer. Ve “Geçit yeri” anlamına gelir. Gerçekten de Geben, Ceyhan nehri
kıyısından Haştırın, Azgıt kalesi’ni izleyerek ilerleyen kervanların
Torosdağlarının en sarp yerindeki geçit yerine yakın yerde aynı adı
taşıyan bir kale ve yakınında bir dağ eteğinde bulunan Geben adını
taşıyan bir yerleşim yeri ile ona bağlı ovalık bölgeye serpiştirilen
köyler ve mezralardan meydana gelmektedir. 1562 tarihli defterden Geben
ve çevresinin durumu hakkında bilgiler verilir.
-Geben adını taşıyan
köy vardır. Burada Ermeniler yaşamaktadır.
-Çardak mezrası Karagölde’dir. Burada Muhsinli ve Şalaklı yaşar.
-Varta’de Çöte ve Ermeniler yaşar.
-Durhasan mezrasında Durhasanlı ve Ermeniler yaşar.
- Şeyhdere’de dışardan gelenler yaşar.
-Çamburnu’nda Çöte ve Yanşak yaşar.
-Yavıderesi’nde
Muhsinli yaşar.
-Korucak’in diğer ismi Taşbudak’tır. Muhsinli yaşar.
-Gebenliyakası, Hamzalı ve Osmanlı yaşar.
-Dişbudak, Karamehmedli ve
Emirli yaşar.
-Sazlıca, Aılıcadadır. Çöte yaşar.
- Yuduntoros, Osmanlı
ve imamlı yaşar.
-Hayik, Gebenlide bulunur.Burada dışardan gelenler
yaşar.
-Çardak, dışardan gelenler yaşar.
-Hasanoğlu, Günsalan’da
bulunur. Dışardan gelenler yaşar.
-Gebenli , Karacalı yaşar.
-Çağılgan,
Karamusalı ve Halifeli yaşar.
-Keçilik, Orçanlı ve Muhsinli yaşar.
-Nalçekenli,Huni ve Avşar yaşar.
-Bozburun, dışardan gelenler yaşar.
-Meryemşir, Halaçlı ve Okçulu yaşar.
-Kuyucak, Sarıca eminoğulları
yaşar.
-Kafşık’ın diğer ismi Sugediği’dir. Kavurgalı yaşar.
-Gölyeri,
dışardan gelenler yaşar.
-İlbey deresi,İshaklı yaşar.
-Delikağzı,
Başıbüyüklü yaşar.
-Beypınarı, kuşcudadır.
-Kuzu, Beypınarında bulunur.
Talinli yaşar.
-Kuşcupınarı, Yolağzındadır. Anamaslı ve Karacalı
yaşar.
-Markaşa kalesi, Muhsinli ve Osmanlı yaşar.
-Rumkeli, Kuruca
markaşadadır. Karalı yaşar.
-Çakal, Karayusufta bulunur. Talinli yaşar.
-Halbur, Avşar yaşar.
-Göçeri, Halburdadır. Arefegazili yaşar.
-Şahin,
Halburdadır. Kavurgalıdan Kaçar
yaşar.
-Kargaçayırı, Markaşadadır.
-Elmayı Dökçeken, Arefegazili
yaşar.
-Kuruçukur, Arafe gazili yaşar.
-Körsulu, Sarıcamesudlu yaşar.
-Çomaklı, Tumanalanlı ve Sarıcamesudlu yaşar.
-Yumrutaş,
Karapınardadır. Sarımesudlu ve Arefegazili yaşar.
-Çukurkoz, Kavurgalı
yaşar.
-Arkuman’nın diğer ismi Çambağıdır. Azgun’dadır. Kavurgalı yaşar.
-Avgun, Kavurgalı yaşar.
-Kurucaalma Azgındadır. Behram sipahi yaşar.
-Bucak, Bekirli, Kavurgalı ve Tomalanlı yaşar.
Geben nahiyesi ile ilgi elde edilen bilgilere göre Geben köyünde Ermeniler yaşamaktadır. Azgıt kalesinin ismi de belgelerde “Azgun” olarak yazılmıştır. Bu kalenin bulunduğu yerde Behram sipahinin tarlası vardır.
ÇOKAK NAHİYESİ
Çokak nahiye isminin “çukurluk. Düz, çökük yeri” olduğunu söyleyebiliriz. Aynı isimle 16. yy’da Andırın’a bağlı bir nahiye vardır. Çokak’ın
da merkezi “ığşar” adı verilen möydür. Çığşar, “Bozulan şehir”
anlamına gelir. Gerçekten de Çığşar’ın bulunduğu yer etrafı dağlarla
çevrili, yazın en sıcak günlerinde bile kar sularının pınar
kaynaklarından fışkırdığı doğa cennetidir. Çığşar’dan çıkan sular Savrun’un ana kaynağını oluşturur. Çığşar’ın içinde ve Savrun suyunun aktığı vadi boyunca çoğu
yerde antik kent harabelerine kesme taşlara rastlanır. 1986 yılında
yaptığımız bir gezi esnasında Cengelis denilen yerde çukurluklar içinde
yanmış toprak izleri ve ok başları görmüştük. Çokak bölgesinde insanların yaşadığı mezra/ tarla ve
parantez içinde yaşayanların isimleri verilmektedir.
Bilgiler Cezmi
Yurtsever, Kadirli Tarihi, 1999, s. 74-77’den alınmıştır.
Fındıcak/
Eğrisöğüt (Alişarlı), Çolbırnat (Ermeniler), Kabacamusa (Karamanlı’dan
Çokakoğlu), BAŞKIR (Ermeni), Hisağzı(Kalkan, Başatlı, Ermeniler)…
Kalabucağı (Kalkan, Ermeniler)… Başatlı( Başatlı, Dokuz)…Kurupınar/
çirçiran (Hayvacıklı), Çirçiran/Kalebeleni/Büeme (Kemallı, Çirçiranlı)…
Kovukçınar/Yavaşbek/Fındıcakkalesi (Kalkanlı, İridamlı)… İşrisagir
(Sisli)… Turhan( Karamanlı’dan Karakütüklü)… İşrikebir ( Karamanlıdan
Başatlı)… Göelma/Hıdıroluğu/Armutcaçukuru…Kilisecik/Topalanı…Tahtaderesi
(Sarıisa, Başatlı, Aralık)… Yalnızkafir/ Güllücekçınarı
(Güzelbeyli)…Astalkalesi (Başatlı’dan Dokuz)…Karapürçek/Tahtaderesi
(Karamanlı)…Yağalak/Tırmılıkçukuru (Varsak,
Kızılhasanlı)…Mehrinç/Kuyucak/Yedioluk (Varsak, Karamanlı)… Tahtaderesi
(Ceki)… Katıralanı (Varsak)…Kabazindegan (Ceki)… Kuzoluk
(Kalkan)…İnciği (Varsak, Ceki, Tatar)…Sekenluvenk
(Nureddinhalifeli)…Sorgun
(Kızılhasanlı)…Ağılıca…Küçükturna/Kamalakkuşağı
(Karamanlı)…Sorkun/Gökçeelma (Kızılhasanlı)…Kamalakkuşağı
(Kızılhasanlı)…Yedioluk/ Büyükturnaya bağlı
(Karahalilli)…Dürzideresi/Yeşildere (Kızılhasanlı)…Köşürge/Yedioluğa
bağlı (İridamlı)…Çokrunderesi/Tahtaderesi (Karamanlı,Kızılhasanlı)…
Omuztaşı/Gavurdamı/Elçibucağı(Karamanlı)… Karaçukur/Fındıcak/Çilalanı
(Babikli, Karamanlı)… Yoğunoluk (Kesikkuzu, Haymalıca,
Fakılıca)…Kesikkuzu/Değirmenderesinde (Karamanlı’dan Ağca
evcili)…Altınboğa/ Kümbetir’dedir (Ağcaevcili,
Kavurgalı)…Künbetir/Venkderesi (Sarıdanişmentli, Kavurgalı, Fakılar)…
Yılkıyitik/Kümbetir’dedir (Avratlı,
Danişmentli)…Değirmencideresi/Altınboğadadır
(Kızılhasanlı)…Kuruçukur/eğirmencideresindedir
(Kavurgalı)…Kırıkderesi/İskenderesi
(Karamanlı)…Dürzikendi/Kırıkderesindedir
(Karamanlı)…iskenderlideresi/Kalebucağındadır
(Karamanlı)…Sadağlıderesi/Yağalelma (Kuzoluklu)…Sarıcaisa/okcuderesi
(Karamanlı)…Havyacık/Sarıcaisa (Karamanlı)…Ellerge (Zakirli)…
Kızıldanişmentlikalesi (Varsak)…Ziyaret/Sıyrıngaçtadır
(Sumaklı)…Kayseri/Çukurvenk (Sumaklı, Varsak)…Kuzcuğaz (Sumaklı,
Karamanlı)…Ericek (Taşcı, Varsak)… Aktaş (Sarıdanişmentli)…Görcepınar
/Kardaşkalesi (Varsak, Karacalı)…Ezneburc
(Kasabkaralı)…Bacıcıkuru/Ezneberç (Zakirli’den Kuduzlu)…Cengelis
(Karamanlı’dan Şabtacı)… Kadıncıkağzı (Zakirli)…
Bakımkiras/Kafirkırıldığı (Karamanlı)…Sorkun
(Karamanlı)…Besrikkonağı/Köpekderesinde (Köpekli)…Sehrinç
(Karamanlı)…Fındıcak (Karamanlı’dan Karke)…Kağnıcak
(Karamanlı)…Söğüdoluğu/Küçükturnadadır ( Karamanlı)…Kabalıca
(Belhanlı)…Köymeşhedi (Karaçobanlı)…Büyük veküçük
çamurlu(Süleymandedeli)…Kurucuğaz /Kilisesekisi (Karaçobanlı)…Küçükkokun
(Tatar)…Söğüdoluğu/Sarıoluk (Kösefakılı’dan Zakirli)… Yoğunoluk/
Büyükçamurlu (Beylihacılı)…Ağcapınar (İridamlı)…Alipınarı
(İridamlı)…Taşlıseki/ Yavşanoluğu (Fakılı, Sarımehmedli)…Kökkuyuda
(Şeyhli)…Kumarı (Şeyhlu)…Yavşanoluğu (Çürük)… Kızıloluk
(İrbistanlı)…Aşıkoluğu/ Kızıloluktadır (İrbistanlı,
Karahamidli)…Kızıltaş/ Kırıkkuyu (Zakirli)…Çukurvenk (Göksunlu,
Kalkancık, Varsak)…Kesikağanlı/ Sarıbük/Kabakesme (Varsak)…
Olucakgediği /Meşhedgediği (Varsak)…Üçoluk (Segirliden
Kızılhasanlı)…Tosbağadepesi (İrbistanlı)… Sekicik (Karamanlı)…
Kafiroluğu (Karamanlı)…Kalesekisi/Narlıca/Gedikyol Mezra
isimleri öve yaşayan Yörük obaları dikkate alındığnda Çokak yöresinde
kalabalık bir şekilde Karamanlılar yaşamaktadır. Çokak’ın sınırları
Elmalıkayseri’ye kadar gelmektedir.
Yer isimlerini Türkçeleştirenler bir bakıma kendi soylarının/sülalelerinin isimlerini vermişler kalıcı
...
Alıntı Kaynak: https://cezmyurtsevercom.blogspot.ru/2011/09/andirin-halkinin-kokenleri.html?m=1
