Fransa Cezayir’i işgal ettiği zaman sadece yerli halkı değil, Cezayir’e yerleşen Türkleri de katletti.Kuloğlu denilen bu aileler baba tarafından Türk anne tarafından Cezayirlidir. Fransa Antropoloji Müzesi'nde 1860 tarihli bu resimdeki kişi, Arap anne ile Türk babanın çocuğu diye kaydedilmiş. Ne yazıkki ne etnik Türklerden nede Kuloğullarından geriye neredeyse kimse kalmadı.
(*Afrika’da kalan bu Türk asıllı ailelere dair bir kitabım yakında çıkacak..
Nil Nehri istikametinde uçarken aklıma Yavuz Sultan Selim Han gelir.
— Halim Gençoğlu (@halimgencoglu) November 22, 2022
Onun Mısır’ı fethinden sonra kurulan Garp Ocakları, Osmanlı Devleti'nin Cezayir, Tunus ve Trablusgarp eyaletlerini kapsıyordu.
O dönemde bu coğrafyaya yerleşen Manisalı, Muğlalı, Aydınlı ailelerden bahsedeyim.+ pic.twitter.com/PpYxf7zaFr
Mesela Osmanlı Cezayir'inin kuruluşu, 16. yüzyılın başında Mağrip'in Osmanlı beylerbeyliğinin kurulmasıyla doğrudan bağlantılıdır.
O sırada Akdeniz’deki şehirlerinin İspanyolların eline geçmesinden korkan Cezayir halkı Osmanlı denizcilerinden yardım istediler.
Oruç Reis, kardeşi Barbaros Hayreddin'in önderliğinde şehrin idaresini devraldılar ve güvenliği çevre bölgelerde genişletmeye başladılar.
Sultan Selim, Barbaros’un yönettiği Mağrip bölgelerinin vilayet olarak kontrolünü üstlenmeyi kabul ederek ona beylerbeyi rütbesini verdi.
Ayrıca Padişah, başkenti Cezayir olacak olan yeni şehire Osmanlı eyaleti Mağrip'e yaklaşık 4.000 gönüllü eşliğinde 2.000 yeniçeri gönderdi.
Çoğunlukla Anadolu'dan gelen bu Türkler, birbirlerine “yoldaş”dediler ve yerel kadınlardan doğan oğullarına "Kuloğlu" adını verdiler.
Bir kişinin bir Türk ile yerli bir kadının soyundan olduğunu kayıtlarda belirtmek için adına "ibn el-turki" veya "kuloğlu" notu eklenmiştir.
Bu ailelerin bazıları günümüzde sima olarak Afrikalıyı andırsa da eldeki kayıtlardan ve secereden Türk kökenli olduklarını biliyoruz.
Cezayir 1830'da Fransız sömürge yönetimine girdiğinde, yaklaşık 10.000 Türk sınır dışı edildi ve İzmir’e gönderildi.
Osmanlı Devleti ise göçmek isteyen Cezayir halkına vatandaşlık vererek Mersin, Şam ve Adana’ya yerleştirdi.
Peki Cezayir’de kalan Türkler ne yaptılar?
1832'de, Cezayir'den ayrılmayan birçok Cezayirli-Türk soyundan aile, Fransız sömürge yönetimine karşı güçlü bir direniş hareketinin başlangıcını oluşturmak için Emir Abdelkader ile mücadeleye katıldılar.
Bugün Cezayir'in birçok etnik ve kültürel unsuru Türk etkisindedir.
Tunus’da, Libya’da, Cezayir’de kalan eski Çanakkale, İzmir, Aydın, Muğlalı ailelerin soyadları arşiv belgelerine de yansımıştır.
Cezayirde Türk soyundan gelenlerin soy adları:
- Baghlali (Bağlılı - Çanakkale)
- Benkasdali (Ben Kazdağılı Çanakkale)
- Benmarchali (Ben Maraşlı- Maraş)
- Benterki (Ben Türk-Anadolulu)
- Bersali (Borsali (Bursalı-Bursa
- Chatli (Çatlı-Erzurum)
- Chilali(Şileli-Aydın)
- Cholli (Çullu-Aydın)
- Coulourli/Kouloughli (Koloğlu-Karaman)
- Dengezli (Denizlili -Denizli)
- Dernali (Edirneli-Edirne)
- Douali( Develi -Kayseri)
- Guellati (Galatalı-İstanbul)
- Karabaghli (Karabağlı- Konya)
- Koulali(Kulalı-Manisa)
- Ould Zemirli (İzmirli-Izmir)
- Tchenderli(Çandarlı-İzmir)
- Terkmani (Türkmenli-Anadolulu)
- Merselli, Mersali, Merseller, (Manisalı)
- Bendali (ben deli- Osmanlı ordusunda deli sınıfından)
- Benlagha(ben ağa-Ağa sınıfından)
- Bentobdji(ben topçu-topçu sınıfından)
- Bouchakdji (bıçakçı-bıçak yapan)
- Challabi (çelebi-eğitimci sınıftan)
- Djadouadji (kahveci-kahveci sınıfından)
- Fernakdji (fırıncı-ekmekçi)
Afrika’ya gönderilen askerler haricinde İzmir'den, Muğla’dan yerleşenler gönüllü ailelerdi.
Sadece bölgenin gelişmesine katkı sağlamak için zenaat sahibi Anadolulu ailelere gitmeleri için çeşitli teşvikler verilmiştir.
Oralarda Tekke, medrese kuran dervişlerden vergi alınmamıştır.
Alıntı: Doç Dr. Halim Gençoğlu @halimgencoglu
