Kimileri tarafından en çok yadırganan durumlardan biri, insanların birbirlerine ‘bela okuması’dır. Bu, daha çok, bir kişinin bir başka kişi için kötülük dilemesi olarak görülür. Bu konudaki kötü niyete dayanan temennilere karşı tavır devam ettirilebilirse de, “bela”ile kurduğumuz dilsel, dinsel, kültürel ilişki, bizim kültür/medeniyet tarihimiz kadar eskidir. Bela kavramının Türkçe’deki inceleme örneklerinden biri, İskender Savaşır’ın, Kelimelerin Anayurdu ve Tarihi (İskender Savaşır, Kelimelerin Anayurdu ve Tarihi, Metis Yayınları, İstanbul, Mayıs 2000.) adlı eseridir. Biz de, İskender Savaşır’ın yüce gönüllülüğünden hareketle, “bela” kelimesiyle ilgili olarak sunduğu notlarını ve bu notlarla beraber bize ilham ettiklerini bir arada sunmak istiyoruz.
İskender Savaşır “Bela” kelimesi ile ilgi şunları not etmiş:
“bela “Allah belanı versin.” deriz, bazen de “Belanı arıyorsun.”, daha çok da “Belanı benden bulma!”. Bir hakaret ve daha çok da bir tehdit içerir bu sözler. Oysa Ali Bulaç Kur’an mealinin başına eklediği sözlükte “bela” kelimesini şöyle açımlıyor: “Bir şeyin gizli olan durumunu, iç yüzünü tanımayı isteme bir şeyin mükemmelliğini veya eksikliğini açığa vurma Kur’an’da imtihan fitne deneme tecrübe.” Ali Bulaç’ın açımlaması, başlangıçta andığımız deyişlerin ifade ettikleri hakaret ve tehdidin yanı sıra, içerdikleri sakınma yada savunma çağrışımlarına da biraz açıklık getirilebilir. “Bela’’nın sahibi hiçbir zaman biz değilizdir, olsa olsa Allah’tır. İnsan belasını, kendi gizli olan durumunu iç yüzünü arayabilir ama galiba aramasa daha iyi olur.” ( A.g.e., s. 106. Ali Bulaç’a yapılan gönderme için bakınız: Kur’an-ı Kerim’in Türkçe Anlamı: (Meal ve Sözlük), Hazırlayan, Ali Bulaç, Bakış Yay. İstanbul, T. Y., s. 422.
İnsanın kendisine bela olmasının en belirgin örneklerinden biri, Herman Melville’in Moby Dick: Beyaz Balina adlı romanının baş kahramanı olan Kaptan Ahab’ın başına gelenlerdir. Bütün mücadelenin sonunda onu, kendisiyle beraber denizin derinliklerine sürükleyen Moby Dick, kaptan Ahab’ın kaderi olduğu kadar, kendisiyle yüzleşmesi ve imtihanıdır. Bkz., Herman Melville, Moby Dick: Beyaz Balina, Çevirenler: Sabahattin Eyuboğlu ve Mina Urgan, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2010.
Alıntı: Sayfa 8 ve 9 dipnot bölümünden
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/697045
