Macar Türkolojisi
Alev Duran, “Macar Türkolojisi”, Belgi Dergisi, C.2, S.20 (Yaz 2020/II), ss. 2759-2773.
GİRİŞ
Türkler, anayurtları olan Orta Asya'da ve göç ettikleri her coğrafyada birçok devlet kurarak çeşitli kavimlerle etkileşim halinde olmuşlardır. Türk devletlerinin ve topluluklarının bu kadar geniş coğrafyalar üzerinde etki bırakmaları nedeniyle, birçok devlet tarihini, kültürünü, dilini ve edebiyatını araştırırken, kendini tanımlayabilmek için etkileşim halinde olduğu Türk dilini ve kültürünü de bilme ihtiyacı ortaya çıkmıştır.
Türkler ile tarihte ilişki kuran milletler,
- sadece Türklere ve Türk diliyle ilgili bilgi veren kaynakları araştırmak ve irdelemekle kalmamış,
- aynı zamanda farklı dillerde yazılmış eski dönemlerden kalma eserleri de derleyip, bu bilgileri değerlendirmişlerdir.
Bu çalışmalarda Türklük Bilimi olarak adlandırdığımız Türkoloji'nin doğmasını sağlamıştır.
Türkoloji,
- Türkler
- ve özellikle Türk dili,
- lehçeleri,
- edebiyatı,
- tarihi,
- sanatı
- ve arkeolojisiyle
uğraşan bilim alının aldığı isimdir.
Sözü edilen bu alan, Türk dilinin, edebiyat, tarih, din ve Türk toplumlarının maddi ve manevi kültürünü sistematik şekle toplar ve araştırır. Ayrıca Türk dili, Türk edebiyatı, Türk tarihi, Türk folkloru ve Türk sanatı, Türk yaşayış tarzı gibi konular, Türklük biliminin ilgilendigi konular arasına girmektedir.
Bu bilim dalının tarihi, Avrupa'da 14. yüzyıla kadar dayanmakta olup, 19. yüzyıla gelindiğinde artık müstakil bir bilim dalı v e kürsü haline gelmiştir. Türkolojinin de yükseldiği çağ, aynı zamanda Türk millî kimliğinin de geliştiği XIX. yüzyıl sonları ila XX. yüzyıl başlarına denk gelmektedir. Avrupa'daki Türkoloji araştırmaları, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Türkçülük hareketinin v e Türkçü tarih görüşünün oluşumu üzerinde önemli etkilerde bulunmuş, Türkologların eserleri aynı yüzyılın sonlarında Türk aydınlarını yoğun şekilde etkilemiştir.4
Dünyanın geniş bir coğrafyasına yayılan ve tarih olarak da derin bir geçmişe sahip olan Türk halkı gibi Türkoloji d e b u geniş v e farklı coğrafyalarda, hatta zaman zaman kendi coğrafyasının dışında farklı biçimlerde değerlendirilmiştir. Türkolojinin bir bilim dalı olarak sistemli şekilde ilk ortaya çıktığı yer ise Macar coğrafyası olmuştur.
.....
****
MACARİSTAN'DA TÜRKOLOJİ KÜRSÜSÜNÜN KURULMASI
"...Türkiye' de Türkoloji yoktu ama o dönemde Macaristan'da Türkoloji vardı. Çünkü
Macaristan, eski tarihinin Türklerle teması olduğunu biliyordu. Bu durum vesikalarda
da mevcuttu. İki yüz senedir biliniyordu. Bizans kaynaklarında Macarların aslı Türkler
olarak geçiyordu. 1875'ten beri Macaristan'da Türkoloji çalışmaları yapılıyor, yani
Türk dilleri biliniyordu.... Macarlar, Hıristiyanlığı Türklere karşı ve putperestlere karşı
korudukları için bununla övünmelerine rağmen Batıdan büyük bir darbe yediler.
Macaristan kendini yalnız hissetti. Bunun üzerine Türk âlemine sarıldı. O zaman
Turancılık hareketi çıkmıştı. Macarlar, Batının kendilerini yalnız bırakması üzerine
Türk âlemine sarıldı. İslam âlemine ve Hıristiyanların mukabili olan dünyaya karşı "Biz
Hıristiyan dünyasını müdafaa ettik onun karşılığını görmedik" gibi bir düşünce içinde
yalnızlığa düştüler. Bundan dolayı Turancılık kuvvetlendi."5
Macarlar 896 yılında bugünkü topraklarına gelip ( A honfoglalás) yerleşmişler® fakat
Avrupa'nın ortasında yerleştikleri bu yurtlarında, bazen yalnızlık hissine kapılarak kendi
tarihlerini, köklerinin nereden geldiklerini, hangi milletlerle akraba olduklarını araştırma
ihtiyacı duymuşlardır. Bu araştırmalar neticesinde de "Türkoloji" ya d a "Türklük Bilimi" adı
verilen bilim dalının doğmasını ve Macaristan topraklarında gelişmesini sağlamıştır.?
****
*Alev Duran
Tarihçi ve Sosyolog olan Doç. Dr. Alev Duran, üniversiteyi Karadeniz Teknik Üniversitesi Tarih ve Anadolu Üniversitesi Sosyoloji bölümünde okumuştur. 2012’de yüksek lisansını, ardından Erciyes Üniversitesi Yakınçağ tarihi alanında Macar Türkolojisi çalıştığı doktora eğitimini de 2017 yılında tamamlayarak bilim doktoru unvanını almıştır. Doktora çalışması, Türk Tarih Kurumu (TTK) Avrupa-Balkan Araştırmaları yurtdışı bursu kazanan Alev Duran, 2015-2017 yılları arasında Stipendium Hungaricum Macaristan Devlet Bursunu da kazanarak Eötvös Loránd Tudományegyetem (ELTE) ve Balassi Intézet’de okumuştur. 2020 yılında Yakınçağ doçenti unvanını alan Duran, Macarca ve İngilizce bilmekte olup, yüksek lisansı sırasında European Voluntary Project kapsamında Kaposvár’da yaşarken yakından tanıyarak bu yolda ilerlemeye karar verdiği Türk- Macar dostluğuna katkı sağlamak amacıyla çalışmalar yapmaya devam etmektedir. Aynı zamanda Eğitim ve Tarih Araştırmaları Dergisinde (eta journal) editör olarak görev yapmaktadır.
Assoc. Prof. Dr. Alev Duran is a historian and sociologist who studied at the History Department of Karadeniz Technical University and the Sociology Department of Anadolu University. She completed her master's degree in 2012 and earned her Ph.D. in Modern History with a focus on Hungarian Turkology from Erciyes University in 2017. During her doctoral research, Dr. Duran was awarded the Turkish Historical Society (TTK) European-Balkan Studies scholarship and, from 2015 to 2017, studied at Eötvös Loránd University (ELTE) and the Balassi Institute in Hungary through the Stipendium Hungaricum scholarship. She attained the title of Associate Professor in Modern History in 2020. Dr. Duran is proficient in Hungarian and English. During her master's studies, while living in Kaposvár as part of the European Voluntary Project, she became closely acquainted with Turkish-Hungarian relations and has continued her work to contribute to this field. Additionally, she serves as an editor for the Education and History Studies Journal (ETA Journal). ( https://etajournal.com/ )
