(Bosna'da 1320 yılından kalma bir Müslüman'a ait mezar taşı Nişan ve üzerindeki Arap Alfabesi ile yazılı Türkçe kitabesi.)
MÜSLÜMANLAR, 1463 YILINDAN 300 YIL KADAR ÖNCE DE BOSNA'DA VARDI !
Osmanlıların Bosna'ya gelmesinden önce Bosna'da İslam'ın varlığına dair kanıtlar !
Bu konudaki belge, Arap yazar Ebu Hamit Garnati'nin yazılarıdır. Granati, 1150-1154 yılları arasında Macaristan'da bulunan ve Macarların yanında Bizans ordusuna karşı savaşan paralı Mağripli (İspanya'daki) Müslümanlardan söz etmektedir.
Bosna hükümdarı Ban Borić de bu savaşta Macar müttefiki olarak yer almış, savaştan sonra Kalisiyeliler adlı bir Türk Müslüman topluluğunun onunla birlikte kuzeydoğu Bosna bölgesine gelip yerleştiklerini yazıyor. Bugünkü Bosna Hersek'teki Kalesiye şehrinin ismi bu olayı doğrulamktadır.
10., 11. ve 12. yüzyıllarda Macar kaynaklarında bu Müslümanlar 'İsmaililer' olarak adlandırıldı, ancak daha sonraki dönemde Kalizler veya Kalisiye'liler olarak tanındılar.
Bizans'lı yazar Yovan Kinam, Kalisiye'lilerin 11. yüzyıldan 13. yüzyıla kadar Macar Krallığı idaresi altındaki topraklarında yaşadığını ve çeşitli yerleşim birinlerinde hizmet verdiklerini belirtiyor.
Bugünkü kuzeydoğu Bosna bölgesine yerleşen Müslümanlar, 1048 ve 1049'da Bulgarlara karşı bir sefer düzenlediklerş de biliniyor. Bu yıllardan sonra da benzer seferleri tekrarlamışlardır.
1165 yılında Uz ve Kuman (Kıpçak) Türkleri Tuna nehrini geçip, Split yakınlarındaki tarihi Solin şehrine kadar gittiklerini de biliyoruz.
Müslüman Kalisiyelilarin da onlarla birlikte hareket ettiklerini ve Bosnalılar ile Müslüman orduları ilk kez karşı karşıya geldiklerini, ancak Bosna hükümdarı Ban Boriç de onlarla birlikte hareket ettiğini biliyoruz.
Kalisiyeliler, Kuzeydoğu Bosna bölgesine yerleştikten sonra, merkezlerini Kuş kasabasına taşımışlar ve Drinyaça ile Drina nehirlerinin birleştiği yerdeki bu kasabanın ismini daha sonra Kuşlat olarak değiştirmişlerdi.
Müslümanların Bosna'da o tarihlerdeki varlığı ile ilgili bir delil de Ortaçağ Boşnyanin mezartaşları olan Steçaklardan iki tanesi üzerinde Müslüman Saracen savaşçılarının 'Sracin' isminin oyulmuş olarak mezartaşı üzerindeki yazıtta bulunmuş olmasıdır.
****Mezar Taşının üzerinde yazan: (Türkçe alfabe)****
"... Birçok araştırmacıya göre zannedildiği gibi Bosna’da İslam’ın kitlesel olarak kabulü söz konusu olmamış, buna delil olarak ise Osmanlı şer'iyye sicillerindeki kayıtlar (Kadı kayıt defterleri) gösterilmiştir. Bosna’nın İslamlaşması, sicillerde verilen istatistiki verilerden hareketle kademeli ve kuşaklar boyu gerçekleşen uzun bir süreç olarak tasvir edilmektedir.Türklerin fethinin hemen akabinde, 1468 yılına ait kayıtta 37.125 Hristiyan haneye karşılık Müslüman hane sayısı 332’dir.1485 yılına ait kayıtta ise 30.552 Hristiyan hane ve 2491 Hristiyan bekar/dul bireye karşılık 4134 Müslüman hane ile 1064 bekar Müslüman birey mevcuttur (Malcolm, 1999, s. 102-103).Buradan hareketle 1467 yılında Bosna’da yaklaşık olarak 2000, 1485 yılında ise yaklaşık 25.000 Müslüman nüfusun varlığından bahsedebiliriz.20 yıl içerisinde Müslüman nüfusun artış oranı %1300 civarında olmuştur.1520’lere ait sicillerde ise 98.095 Hristiyan ve 84.675 Müslüman kayıtlıdır.Osmanlı’nın Bosna’ya ayak bastığı ilk yıllardan sadece 50 yıl sonrasında Müslüman nüfus %4500 oranında artmış, 1467’de 2000 olan Müslüman nüfus 50 yıl içerisinde yaklaşık 85.000’e ulaşmıştır.
